Da sinu belezi junaka

Apeli za uređenje zapuštenih grobova ratnika 1912-1918. godine. Spomen-obeležja nagrizaju godine, kiše, vetrovi, lišajevi, ljudski nemar, svi pomalo…

Skupština Udruženje potomaka ratnika 1912-1920. godine „Vojvoda Petar Bojović“ u Novoj Varoši nedavno je uputila apel da se urede grobovi ratnika, a spomen-obeležja umiju, obnove i zaštite. Stogodišnjice odbrane Srbije u Velikom ratu i susreti sa istorijom i precima samo su povod za podsećanje na civilizacijski čin – ispunjenje obaveza i duga potomaka i društva.

Svedoci smo niza ružnih slika na našim grobljima, a Udruženje ukazuje na jednu: na više mesta su zapuštena mesta na kojima su sahranjeni stari ratnici ili su njihovi nadgrobni belezi oštećeni, nakrivljeni, oboreni u travu, ponegde potisnuti, skupi mermerni spomeniici.su ih proterali ukraj groblja, pod grm ili vrzinu…

Nije bolja slika ni kad su u pitanju krajputaši, spomen-ploče i neke česme podignute u slavu i čast ratnika: na kamenim knjigama predaka epitafi su gotovo nečitki – nagrizaju ih godine, kiše, vetrovi, lišajevi, ljudski nemar, svi pomalo…

– Poslednji je čas da nešto učinimo za večna prebivališta đedova, prađedova i i čukunđedova, da belezima vratimo stari sjaj, da na krajputašima sinu likovi ratnika, a poruke isklesane rukom kamenorezaca, progovore o četama, pukovima i divizijama u kojima su se borili za slobodu otadžbine, ostavljajući kosti daleko od zavičaja – ističe se u apelu Udruženja. – Red je da belezi junaka otadžbine, svojevrsni spomenici narodnog graditeljstva i bogato etrnografsko nasleđe – ponovo budu radost za oko i dušu…

Možda u pomoć treba prizvati i iskustvo nekih moravičkih sela, iz Dragačeva ili okoline Kosjerića, gde su belege iz balkanskih i Prvog svetskog rata, podignute na privatnim imanjima i ukraj puteva, izmestili na jednu lokaciju – na raskrsnice, u porte crkava, pored zvonika, u blizini škola, na ulazu u groblja ili kraj obrednih sala…

Udruženje je uputilo apele potomcima ratnika, familijama i naslednicima imanja, kao i mesnim zajednicima, crkvenim opštinama i parohijama Mileševske i Žičke eparhije na području novovaroške opštine, udruženjima građana, seoskim aktivistima, ljudima dobre volje…Iz ove akcije, svakako, ne mogu biti izuzeti Direkcija za izgradnju, užički Narodni muzej…

U Komisiji za zaštitu spomeničkog nasleđa, prikupljanje istorijske građe i izdavačku delatnost Udruženja već su se suočili sa pitanjima iz sela u kojima se, najčešće, pominje oskudica na svakom koraku i kako obezbediti sredstva?.Zato i odgovaraju:

– Nismo, valjda, toliko siromašni?! Pa oni čijim senima bi trebalo da se poklonimo – dali su najvrednije što su imali! Uz podsećanje na njihovo stradanje i podvige, uz zahvalnost za žrtve i što su nam sačuvali otadžbinu i darovali slobodu – moraju se naći pare za uređenje večnih kuća i belega u duhu srpske tradicije i kulture. Zbog predaka, i zbog potomaka.

Uostalom, kako da nam gosti i kupci na planinama i u selima Starog Vlaha poveruju da nam je hrana zdrava i čista, a voda ispravna ako vide naš nemar prema spomeničkom nasleđu i precima?

PODIŽU SPOMENIK U BISTRICI

Grupa meštana Bistrice započela je pripreme za podizanje spomenika ratnicima 1912-1918. godine iz Bistrice, Čelica i Draževića (nekadašnje bistričke opštine). U toku su dogovori o formiranju Odbora, izboru materijala za beleg i lokacije – kod crkve ili na zadružnom domu. ..

Predlog je da budu upisana 143 imena učesnika ratova – 64 poginulih i umrlih u bolnicama, 24 nosioca Albanske spomenice i još 45 ratnika, zarobljenika i interniraca. Ovde kažu da gotovo nema porodice iz koje nije bilo učesnika balaknskih i Prvog svetskog rata.

Svi koji žele dati doprinos ovom poduhvatu neka se jave Milosavu – Mići Kolašincu (064/ 523-39-34), koji će, ako se Odbor odluči za beleg u zavičajnom kamenu – darovati i izrezati kamen.

Dragoljub Gagričić,
Zlatarinfo