Osam činjenica o carskom usputnom dvorcu Katarine Druge

U Tveru je završena restauracija dvorca podignutog u 18. veku, koji je služio Katarini Drugoj kao odmaralište tokom putovanja između stare i nove prestonice, tj. između Moskve i Peterburga. Dvorski kompleks sa parkom je stradao u ratovima i revoluciji, a sada je rekonstruisan po fotografijama i dokumentima iz carskog perioda.

1. Podignut je na „carskom“ drumu

Petar Prvi je 1712. godine preneo prestonicu iz Moskve u tek izgrađeni Sankt Peterburg. Od tada je put između ova dva grada postao važna „carska“ saobraćajnica. Za dva veka, koliko su carevi njome putovali, blizu nje su podizani gradovi i manastiri. U drugoj polovini 18. veka, za vreme Katarine Druge, put je popločan kamenom, a duž njega je podignuto 11 usputnih dvoraca (na svakih 65 km po jedan. Oni su služili za caričin odmor tokom putovanja. Jedan od najlepših je dvorac u Tveru, starinskom gradu na obali Volge.

2. Po arhitekturi se razlikuje od ostalih dvoraca

Većina pomenutih dvoraca se ne odlikuje posebno atraktivnim izgledom. To su skromna zdanja na sprat sa trouglastim frontonom u centru. Sva su građena po istom modelu i kada ih carica nije koristila većinom su služili kao pošte i hoteli. Dvorac u Tveru je bio izuzetak. On je građen po ugledu na peterburške svečane rezidencije. U njemu su organizovani balovi i prijemi. Katarina je 1767. godine odsela u ovom dvorcu za vreme velikog putovanja iz Peterburga u Simbirsk (danas Uljanovsk, oko 900 km istočno od Moskve), na kome ju je pratila svita od 2.000 ljudi, a među njima austrijski, francuski i engleski ambasador. Po raskoši nameštaja sa Tverskim dvorcem se mogao uporediti možda samo Petrovski usputni dvorac u Moskvi.

3. Podignut je na mestu požara

Velika gradnja u Tveru je počela 1763. godine, posle požara u kome je izgoreo drveni kremlj zajedno sa drugim gradskim objektima. Za potrebe obnavljanja grada u skladu sa novim arhitektonskim planom u Tver je poslat arhitekta Petar Nikitin, autor generalnih planova mnogih gradova ruske provincije (na primer, Kaluge i Toržoka). Zahvaljujući njemu Tver je po oceni Katarine Druge postao „drugi grad po lepoti, posle Peterburga“. Nikitin je projektovao dvorac na mestu izgorelog arhijerejskog zdanja na obali Volge.

Karlo Rosi „Pogled na usputni dvorac u Tveru“ (1800. godina)

4. Gradili su ga čuveni neimari

Za izgradnju i preuređivanje dvorca angažovane su najbolje arhitekte. Nikitinov pomoćnik u izgradnji bio je mladi Matvej Kazakov, koji je kasnije projektovao zgrade Senata u Moskovskom kremlju, Moskovskog univerziteta i Petrovskog usputnog dvorca. Ukrašavanjem spavaće sobe i drugih unutrašnjih prostorija bavio se Valen-Delamot, koji je projektovao Mali Ermitaž i Akademiju likovnih umetnosti u Peterburgu. Početkom 19. veka dvorac su za nove vlasnike preuredili Karlo Rosi i Osip Bove. Jedan je projektovao zdanje Glavnog štaba na Dvorskom trgu, a drugi Boljšoj teatar. Ikone za dvorsku crkvu naslikao je Vladimir Borovikovski, najbolji portretista Katarinine epohe.

5. Enterijer je uređen kao u prestoničkim dvorcima

Enterijer je od samog početka uređen po ugledu na svečane rezidencije. Imao je skupocene tapete od tekstila, holandske zidane peći sa keramičkim ukrasima, parket, stubove od gipsa koji su bili imitacija mermernih stubova, bogate vajane ukrase, ogledala, čeličnu ogradu na stepenicama i bronzane lustere. Prostorije su bile ukrašene slikama i skulpturama. Poznato je da je carica zavolela ovaj dvorac. Njegov raskošni nameštaj isticali su i savremenici u svojim memoarima.

6. Bio je stecište visokog društva

Početkom 19. veka namena dvorca je promenjena. Pored toga što je u njemu odsedao imperator za vreme putovanja, dvorac je postao i rezidencija general-gubernatora Tverskog kraja, princa Georga Oldenburškog i njegove žene, velike kneginje Jekaterine Pavlovne, sestre imperatora Aleksandra Prvog koji je lično učestvovao u preuređivanju dvorca. Tada je ovaj dvorac postao još jedno stecište visokog društva i moderni književni salon. Upravo ovde je čuveni istoričar Nikolaj Karamzin čitao Aleksandru Prvom glave iz „Istorije ruske države“.

Stara fotografija usputnog dvorca u Tveru

7. Restauracija je počela pre 5 godina

Obnavljanje dvorca je počelo 2012. godine. U sovjetskom periodu mnogi elementi dekora su izgubljeni, a predmeti su nestali, ali je u procesu restauracije dvorcu u najvećoj mogućoj meri vraćen prvobitni oblik. Na primer, na glavnom stepeništu su obnovljeni živopisni panoi čuvenog akademskog slikara Fjodora Brunija, a Kanaletova platna koja su ga krasila preneta su u muzejske sale. Od nekadašnjih bogatih ukrasa sačuvana je garnitura nameštaja sa pozlaćenim sfingama na naslonima za ruke, napravljena prema nacrtu Karla Rosija, a takođe fotelje sa labudovima drugog čuvenog arhitekte, autora Kazanske crkve u Peterburgu, Andreja Voronihina.      

8. Postao je muzej još u carskom periodu

Poslednjih pola veka u salama usputnog dvorca smeštena je Tverska oblasna galerija slika. Dvorac je postao muzej još u carskom periodu. Naime, 1894. godine ovde je organizovana izložba moskovskih i peterburških umetnika, a dve godine kasnije je otvoren istorijsko-arheološki muzej. Tokom 1960-ih godina su obnovljene sale koje su bile oštećene u Drugom svetskom ratu, a u njih su smeštene slike među kojima su i ostvarenja čuvenih ruskih slikara 18. i 19. veka – Borovikovskog, Levitana, Korovina i Serova.

Irina Osipova,
Ruska reč