Skelani – smrt u begu ka Srbiji

Na današnji dan pre 24 godine počinjen je napad na selo Skelani koje se nalazi u srebreničkoj opštini i koje od Srbije razdvaja samo reka Drina. Toga dana u ovom podrinjskom selu ubijeno je 65 osoba. Bošnjački vojnici ubijali su tog 16. januara i žene i decu.

Januar 1993. godine. Podrinje, istočna oblast Bosne i Hercegovine koja se prostire uz samu reku Drinu i granicu sa Srbijom. "Armija Bosne i Hercegovine" (ili kako se tada zvanično zvalo Združene snage teritorijalne odbrane subregije Sreberenica)  pod kontrolom je držala veću oblast srednjeg Podrinja. Došli su skoro do Zvornika, zauzeli su Bjelovac, na Božić 1993. godine palo je i selo Kravica.  Bratunac se još uvek nekako drži. Ostali su Skelani, selo koje od centra Bajine Bašte razdvaja samo reka Drina.

Napadi bošnjačkih oružanih snaga Srebrenice od oktobra 1992. do januara 1993. godine

I onda, u ranim jutarnjim satima 16. januara počeo je napad na Skelane i okolne zaseoke. Prvi minobacači počeli su da dejstvuju oko 6 ujutru. Iz pravca Srebrenice brojne snage napale su selo. Bošnjaci su još tokom noći probili  srpske straže i sa ranim jutarnjim satima došli do prvih kuća.

Pucnjava je razbudila stanovništvo koje je masovno krenulo da beži. Svi su trčali samo u jednom pravcu, ka mostu preko Drine, ka Srbiji. I onda je iz streljačkog oružja i snajpera sa obližnjeg brda počela pucnjava. Najveći broj civila ubijen je upravo tada, ispred i na samom mostu preko Drine. Tu je ubijena Gordana Sekulić, majka koja je bežala sa svojom decom preko mosta. Snajperom je pogođena u vrat i u leđa. Tada, tu ispred mosta, ubijena su i braća Dimitrijević, Radosav i Aleksandar. Rašo je imao 12, a Aco 5 godina.

Radosav (12) i Aleksandar (5) Dimitrijević

Kada je počela pucnjava Aleksandar i Radosav su sa majkom, starijim bratom, komšinicom i njenom decom krenuli da beže iz Skelana. Najstariji sin Dimitrijevića koji je tada imao 14 godina seo je u auto i u nadi da će tako doći što pre do Srbije, s njim su krenuli i ostali.

Snajperima iz kuće na brdu koju su već zauzele bošnjačke snage pucano je na auto koji se kretao ka mostu. Malog Aleksandra je metak pogodio u glavu još dok je na zadnjem sedištu bio u krilu komšinice. Rašo je pogođen u trenutku dok je izlazio iz automobila. Onaj koji je tada pucao video je da gađa u decu. Aleksandar je odmah preminuo, a Radosav Dimitrijević je hitno prevezen na VMA u Beograd gde je posle šest meseci umro od posledica ranjavanja. Niko za to nije odgovarao.

Tog dana 13-godišnji dečak Cvetko Ristić, iz obližnjeg zaseoka Kušići ostao je bez cele familije. Na kućnom pragu ubijenu su mu otac, majka i sestra, a 16-godišnji brat Mićo je odveden u Srebrenicu. Njegovo telo ni danas, posle 24 godine, nije pronađeno. Niko za ubistvo familije Ristić nije odgovarao.

Stradali su toga dana i ostali zaseoci Skelana. U zaseoku Ćosići je ubijeno 15 stanovnika ovog sela. Ilija Ivanović je tada zarobljen i odveden u logor u Srebrenicu. Za maltretiranje i zlostavljanje koje je tada preživeo ni sud u Hagu ni lokalni sud Bosne i Hercegovine nikog nije optužio.

Naser Orić sa saborcima posle napada na Kravicu januara 1993. godine

Bez presude su ostala i svirepa ubistva i evidentni primeri počinjenog ratnog zločina koji su pripadnici bošnjačkih snaga izveli i prilikom napada na selo Kravica koji se odigrao samo nedelju dana pre napada na Skelane. Nema presude ni za Zalazje, ni za ubistvo dečaka Slobodana Stojanovića niti za ubistva zarobljenih srbskih vojnika na Glođanskom brdu.

Tokom napada na Skelane bošnjačke snage gađale su i Bajinu Baštu i jedna granata pala je u centar ovoga mesta. U popodnevnim satima 16. januara snage Vojske Republike Srpske započele su kontraofanzivu. Oslobođeni su Skelani i u narednim danima osvojene su i Osmače, selo koje uvek bilo uporište bošnjačkog ekstremizma i koje je i tokom Drugog svetskog rata ostalo odbranjeno (postojala je nekada izreka:  Berlin je pao, a Osmače nisu").

Kontraofanziva Vojske Republike Srpske

Vodile su se bitke i za oslobođenje ostalih srbskih sela koje je "Armija Bosne i Hercegovine" zauzela tokom 1992.godine. Sredinom marta Vojska Republike Srpske oslobodila je Kravicu, selo koje je u božićnom danu bilo sasvim spaljeno. Tada su i pokopani posmrtni ostaci ubijenih meštana. Početkom aprila VRS je stigla do Srebrenice. Procenjuje se da je "Armija Bosne i Hercegovine" krajem 1992. godine i početkom 1993. godine držala pod kontrolom teritoriju oko 900 kvadratnih kilometara. Nakon kontraofanzive VRS taj prostor je sveden na oko 150 kvadratnih kilometara, skoncentrisan uglavnom oko grada Srebrenice. Međunarodna zajednica je potom sredinom aprila Srebrenicu proglasila zaštićenom zonom Ujedinjenih nacija, ali planirana demilitarizacija nikada nije sprovedena.

Pripadnici "Armije BiH" nastavili su i posle „demilitarizacije"  Srebrenice da napadaju srbska sela i ubijaju srpske civile. Većih napada međutim više nije bilo. Skelani su bili poslednji veliki napad bošnjačih snaga u kojem je stradao znatan broj srbskog stanovništva.

Bratunačko groblje 1993. godine (Foto: Miloš Cvetković)

U periodu od 1992. do 1995. na teritoriji srednjeg Podrinja (obuhvata opštine Srebernica, Bratunac, Zvornik, Miliće, Vlasenicu i Kalesiju) stradalo je prema podacima Republičkog centra za istraživanje rata, ratnih zločina i traženje nestalih lica Republike Srpske 2 428 osoba. Čak 80% njih ubijeno je u periodu od maja 1992. do januara 1993.godine .

Danas 24 godine od počinjenih zločina ne postoji ni jedna sudska presuda za počinjeno ubistvo nad Srbima srednjeg Podrinja. Ne postoji ni presuda za zlostavljanje i maltretiranje koje su zarobljeni srbski vojnici i civili trpeli u srebreničkim logorima. A presude za ubistvo Bošnjaka iz istog vremenskog perioda (1992. i 1993.) donete su kako pred Mećunarodnim sudom pravde u Hagu tako i pred lokalnim sudovima Bosne i Hercegovine.

Pravda za Srbe kao da je ostavljena da čeka neka druga vremena.

Slađana Zarić,
RTS