ISTRAŽIVANJA KAKO JE NASTALO I KOLIKO JE STARO BERANE?

Krajem novembra 2012. lokalna uprava u Beranama  obilježila je''150 godina postojanja Berana i 100 godina Berana u Crnoj Gori''. Međutim, na simpozijumu održanom u čast toga jubileja u organizaciji opštine Berane, istraživači turskih dokumenata u Prizrenu  iznijeli su podatak da se Berane pominje  u jednom od turskih popisa iz 1580. i ako su turci prvi popis vršili 1485. u kojem se pominje nahija komska koja je pripadala kazi Bihor. Zato treba podsjetiti da  su Vasojevići  do 1455. godine bili u sastavu Srbije, a nakon okupacije ovog područja 1455. i rušenja dva grada Budimlje i Bihora očigledno da njihov kontinuitet nastavlja naselje Berane. Naziv Berane dobilo je po toponimima srednjovjekovnog naziva okolnih sela – Beranselo, Berankrš i Beranske strane, koji se već pominju u srednjovjekovnim pisanim izvorima, kao što je Šudikovski pomenik. U pomeniku se pominje i naselje Beran, što sve govori da je Berane, srbsko naselje još iz perioda srednjovjekovne Srbije.

 

 

      Turci su ove krajeve opustošili u nekoliko navrata a najsurovije je bilo u doba velike seobe Srba 1738. kada je spaljena dolina Lima sva naselja, sve crkve i manastiri a na ovom području ostaje pustoš. Berane se obnavlja poslije tih pogroma nakon Rudeške bitke 1862. kada su turci podigli kasarnu od porušenog manastira Đurđevi Stupovi. Ovo je bilo prvi put u istoriji ovih krajeva da turci na ovom području grade utvrđenja. Tek je izgradnjom kuća, zanatlijskih radnji  i drugih objekata, Berane polako postalo administrativno-upravni i ekonomski centar Donjih Vasojevića. Dana 16. oktobra 1912-te ovo područje Stare Srbije i Berane su oslobođene od turskog ropstva poslije 457. godina  i pripojene  Crnoj Gori. Berane su tada oslobodile dobrovoljačke-ustaničke snage kojima je komandovao brigadir Avro Cemović i Crnogorska vojska pod komandom serdara Janka Vukotića. Događaj oslobođenja Berana od turskog ropstva jedino je obilježilo Udruženje ratnih dobrovoljaca 1912-1918.,njihovih potomaka i poštovalaca iz Berana, dok lokalne i državne vlasti nisu proslavile ovako važan datum koji treba da bude dan opštine Berane.

 

Prvi objekat sazidan u Beranama poslije Rudeške bitke bila je turska kasarna. izgrađena je 1862.od kamenja manastira Đurđevi stupovi.Šta je to slavila lokalna vlast?                                                                                                 

                             

 

Prvi Dom trezvenosti u Beranama,kojeg je sagradio kralj Aleksandar Prvi Karađorđević,  danas je Polimski muzej -(Zgrada izgrađena u vrijeme Kraljevine Jugoslavije u njoj su vlasti Berana 30. novembra 2012. podigle ploču  turskom okupatoru Rizvan-begu Jajčaninu,navodnom osnivaču grada.)

 

U periodu između dva svjetska rata od 1918. do 1941.Berane je doživjelo preporod, izgradili su se brojni hoteli, zanatske radnje, podigle su se zgrade Opštine, Gimnazije, Doma trezvenosti kao i drugi objekti i naselje tako od turske kasabe prerasta u varoš. Berane se intenzivno razvija u gradsko naselje i tokom perioda Kraljevine Jugoslavije,a naročito poslije Drugog svjetskog rata, dobijajući atribute grada. Najveća zasluga je za to pripada sigurno industrijalizaciji, koja svoj vrhunac doživljava 70-tih godina 20-tog vijeka.