Trianon: istina i izmišljotina

Rast nacionalističkih raspoloženja i međudržavne napetosti koji se beleži u današnjoj Evropi, po pravilu pothranjuje se pozivanjem na regionalnu istoriju. To je i shvatljivo, Istorija praktično svakog regiona puna je nejednoznačnih događaja i procesa, kada su velike teritorije menjale svoju državnu pripadnost, a premeštanja (dobrovoljna i ne baš) čitavih naroda i etničkih grupa konačno komplikovala etno-religioznu sliku.

Na kraju u regionu se vekovima formiralo etničko preplitanje i klupko uzajamnih pretenzija. Posebno očigledno se to vidi u regionu Centralne i Istočne Evrope koji je preživeo globalno prekrajanje granica posle Prvog svetskog rata. Dajemo reč analitičaru Glasa Rusije Petru Iskenderovu.

Da počnemo od istorijskih činjenica. U Tranonskom mirovnom sporazumu centralna tačka je bila konstatacije gubitka značajnih teritorija za Mađarsku, koje je Budimpešta navikla da smatra svojim istorijskim teritorijama. Rumuniji je pripala Transilvanija i istočni Banat, u sastav Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca (preteča buduće Jugoslavije) ušli su Bačka i zapadni deo Banata. Slovačka i Podkarpatska Rusija bili su uključeni u sastav formirane Čehoslovačke. Burgenland je predat Austriji. Na kraju je Mađarska lišena dve trećine predratnih teritorija i stanovništva.

Trianon iz 1920. godine nije Berlin iz 1878. godine kada su članovi «koncerta velikih sila» zaista imali za cilj da očuvaju međusobni balans i aktivirali sistem odvraćanja i protivteža. Posle Prvog svetskog rata na dnevni red je došlo ne uzajamno manevrisanje država Antante i Trojnog pakta, već prekrajanje Evrope u interesima država pobednica, koje su se uz ot suočile sa talasom nacionalnih revolucija na teritoriji iste te Austrougarske.

Sa ove tačke gledišta Trianonski mirovni sporazum samo je fiksirao vojno-politički status kvo koji je postojao u tom trenutku za Transivlaniju, Slovačku ili Vojvodinu. Što se tiče same etno-religiozne i geopolitičke slike regiona – ona se formirala tokom vekova, i teško da ju je moguće promeniti ukidanjem, ili naprotiv, rehabilitacijom pojedinog istorijskog dokumenta.

Aktuelni ćorsokak o problemu Kosova, ozbiljne protivrečnosti u Bosni i Hercegovini koje traju, krhki balans snaga u Makedoniji svedoče o istom – o opasnosti od preterane apsolutizacije pojedinih povoljnih samo jednoj zemlji demografskih, istorijskih i drugih faktora. Rešenja sličnih vekovnih istorijskih sporova treba tražiti na osnovu saradnje i integracije, a ne putem novog prekrajanja granica po prašnjavim aršinima od pre sto godina.

Petar Iskebnerov,