Bombardovanje aerodroma u Lazarevcu zaboravljena priča

U aprilu se navršava 77 godina od kada je nemačka avijacija u Drugom svetskom ratu bombardovala Beograd. U toj operaciji sa zemljom je sravnjen veliki deo prestonice, nastradalo je više hiljada građana, naneta je neprocenjiva šteta važnim infrastrukturnim objektima, nacionalnim i kulturnim institucijama. Među pričama koje je prekrio zaborav je i ona neispričana o sudbini  pomoćnog aerodroma kod Lazarevca uništenog u bombardovanju 7. aprila 1941. godine.

U odbrani zemlje od nacističke Nemačke, na tom mestu je devet avijatičara herojski izgubilo živote – Lazar Štarbeger, Senta Milenković, Lazar Ivančević, Petar Stanojević, Miodrag Ž. Mihailović, Labud Egić, Tihomir Simeunović, Krojač Stančelović i Luka Stojanović.

– U istoriji srbskog naroda postoje mnogi neistraženi događaji, zaboravljeni junaci, neizgrađena spomen-obeležja, uprkos nastojanjima da se sačuva tradicija i identitet minulih stoleća. Jedna od zaboravljenih priča je i ona o pomoćnom aerodromu kod Lazarevca. U arhivskoj građi i brojnim delima napisanim o Vazduhoplovstvu Kraljevine Jugoslavije nisu postojala saznanja o bombardovanju Lazarevca i stradanju pomoćnog aerodroma u toku napada nemačke avijacije u kratkotrajnom Aprilskom ratu 1941. godine. Trag o postojanju aerodroma u Lazarevcu u vezi je sa Ulicom šest avijatičara, koja je ustanovljena 1984. godine na osnovu inicijative grupe građana – objašnjava prof. dr Milorad Đoković, novinar i publicista, autor multimedijalne izložbe „Bombardovanje aerodroma u Lazarevcu i pogibija devet avijatičara”.

Ova postavka otvorena je povodom Dana ratnog vazduhoplovstva i protivvazdušne odbrane, u galeriji „Savremenici” lazarevačkog Centra za kulturu, 24. decembra. Među zvanicama na otvaranju bili su Zlata i Ljubiša Kordić, ćerka i unuk Labuda Egića, avijatičara poginulog na lazarevačkom aerodromu.

Rekonstrukcija događaja iz 1941. godine trajala je više decenija, a počela je novinskim tekstom Milorada Đokovića objavljenim u „Ekspres Politici” 1982. godine. Analizirani su, zatim, relevantni arhivski izvori, uložen napor autora, stručnjaka i entuzijasta koji su imali želju da se utvrdi istina o stradanju pripadnika kraljevske avijacije.

– U monografiji „Lazarevac i okolina” objavljenoj 1962. godine navode se pogrešni podaci da je drugog dana rata grad osetio dejstvo zloglasnih „štuka”, sa konstatacijom: „Mali pomoćni aerodrom u neposrednoj blizini Lazarevca bio je cilj napada izvršenog već oko osam časova. No, avioni su bili sklonjeni, stradao je delimično grad i njegovo nezaštićeno stanovništvo”. Jedino što je bilo nesporno jeste da je prilikom bombardovanja teško oštećena Crkva Svetog Dimitrija sa Spomen-kosturnicom poginulih u Kolubarskoj bici. Deset godina kasnije, 1972, u delu „Vazduhoplovstvo u NOR-u 1941 – 1945”, autora Bože Lazarevića, objavljena je bleda slika aviona sa potpisom „Popaljeni avioni kod Lazarevca, aprila 1941”, ali bez ikakvog opisa ovog događaja. Bio je to prvi i jedini trag o stradanju aerodroma iako je kasnije objavljeno tridesetak knjiga o avijaciji Kraljevine Jugoslavije i Aprilskom ratu kada su piloti Šestog lovačkog puka herojski branili nebo Jugoslavije od višestruko nadmoćnijeg neprijatelja – priča Đoković i ističe da je doprinos realizaciji ovog projekta dala Organizacija rezervnih vojnih starešina opštine Lazarevac sa Branislavom Anočićem, pukovnikom Vojske Srbije, na čelu.

Poginuli avijatičari, osim Luke Stojanovića, koji je sahranjen u selu Đinđuše u Bojniku, pokopani su na lazarevačkom groblju. I posle toliko decenija na groblju ne postoji spomen-obeležje posvećeno ovim junacima. Jedna ulica u Lazarevcu nosi ime avijatičara, ali nažalost pogrešno. Umesto ulice Devet avijatičara, na tablama stoji – Ulica šest avijatičara.

– Povodom godišnjice bombardovanja, na mestu gde je nekada bio aerodrom, a sada je Dom zdravlja „Dr Đorđe Kovačević” i Specijalna bolnica za endemsku nefropatiju, biće podignuta spomen-ploča u znak sećanja na izginule avijatičare – kaže Đoković.

Bombardovali Beograd sa 1.570 aviona

Nemačka je za napad na Jugoslaviju angažovala 590 lovaca, 800 bombardera, 280 izviđača, ukupno 1.570 aviona – bez armijske avijacije i transportnih aviona. U operaciji nazvanoj „Strašni sud” bez objave rata prvi napad na Beograd počeo je 6. aprila 1941. godine u 6.30 časova, odmah posle Hitlerovog govora na radiju. Prvog dana, u napadu na grad učestvovalo je 500 bombardera, uz zaštitu 250 lovaca.

Bombardovanje je nastavljeno u više talasa 7, 11. i 12. aprila. U nemačkim izvorima se navodi da je 7. aprila 1941. godine formacija „Junkers Ju-87” koju su sačinjavale zloglasne „štuke” bombardovala i pomoćno letilište kod Lazarevca gde je uništen ili teško oštećen veliki broj jugoslovenskih školskih aviona na zemlji.

Opisujući dejstvo nemačke avijacije, mr Zlatomir Grujić, pukovnik avijacije u penziji, u delu „Vazduhoplovstvo u aprilskom ratu” navodi: „Vazduhoplovna grupacija Arad je dva puta napadala Beograd, manjim snagama Štuka (oko 60 aviona), tragajući za jugoslovenskim avionima na zemlji, a napadali su i aerodrome: Lazarevac, Smederevska Palanka, Staro Topolje (Đakovo) i Novi Sad”.

Branka Vasiljević,
Politika

POVEZANE TEME:

Dan kada smo bombardovali Rajh

 

Osveta kraljevskog vazduhoplovstva za bombardovanje Beograda i skrivene istorijske činjenice o kontraudaru bombardera kraljevskog vazduhoplovstva Većina naših čitalaca zna da je 6.4.1941. godine bez objave rata ...