POSJETA KRALJA ALEKSANDRA I KARAĐORĐEVIĆA VASOJEVIĆIMA I CRNOJ GORI 1925. GODINE

  Udruženje ratnih dobrovoljaca 1912-1918,njihovih potomaka i poštovalaca regionalni odbor Berane zajedno sa mjesnom organizacijom Murina i opštinskom organizacijom Andrijevica obilježiće ove godine 90 godišnjicu od posjete kralja Aleksandra Karađorđevića Vasojevićima i Crnoj Gori.

 

Tim povodom formiran je odbor za proslavu na čelu sa predsjednikom SO Berane Goranom Kikovićem u odbor su i : Miličko Trifunović, predsjednik Udruženja ratnih dobrovoljaca 1912-1918,njihovih potomaka i poštovalaca regionalni odbor Berane , Živko Bjelanović, sekretar Udruženja ratnih dobrovoljaca 1912-1918,njihovih potomaka i poštovalaca regionalni odbor Berane, Branislav Otašević, predsjednik Udruženja srbskih književnika u otadžbini i rasijanju-Andrijevica, Krsto Zogović, predsjednik Udruženja ratnih dobrovoljaca 1912-1918,njihovih potomaka i poštovalaca mjesna organizacija Murina, Dragoje Bakić, predsjednik Udruženja ratnih dobrovoljaca 1912-1918,njihovih potomaka i poštovalaca opštinska organizacija Andrijevica, David Lalić, sekretar Udruženja srbskih književnika u otadžbini i rasijanju-Andrijevica, Dragan Bogavac, sekretar za društvene djelatnosti u opštini Berane, Dragan Radić, potpredsjednik Udruženja ratnih dobrovoljaca 1912-1918,njihovih potomaka i poštovalaca regionalni odbor Berane, dr Danilo Stijović, član UO  Udruženja ratnih dobrovoljaca 1912-1918,njihovih potomaka i poštovalaca regionalni odbor Berane, Dobrivoje Vešović, član UO Udruženja ratnih dobrovoljaca 1912-1918,njihovih potomaka i poštovalaca regionalni odbor Berane, Dragiša Đurišić, predsjednik Crkvenog odbora u Kraljima, Milutin Hari Đurković, predsjednik MZ Kralje i Mikan Perović, član Udruženja srbskih književnika u otadžbini i rasijanju-Andrijevica. 

 

Naziv manifestacije je ''Od Čakora do Tifrana'' –putevima Kralja Aleksandra-zahvalni potomci-

 Kralj Aleksandar I rođen je  17. decembra  1888. godine na Cetinju kao drugi sin kneza Petra i Zorke Karađorđević.  Tu je proveo prve godine života. Školovao se u Ženevi, Petrogradu i Beogradu. Njegovi vaspitači su bili ugledni nacionalni radnici dr Luka Vojnović iz Dubrovnika i pukovnik Nikolaj Suljmonov. U jesen, 1909. Godine, nakon abdikacije starijeg brata Đorđa, obavljao je poslove prijestolonasljednika. Zbog naglašenih političkih ambicija nije nikada stekao sistematsko obrazovanje. Savremenici kažu da je ipak mnogo čitao. Njegovu pažnju privlačila je filozofija, sociologija, književnost, život uglednih državnika, politika i vojska. U unutrašnjim i spoljašnim političkim zbivanjima imao je značajne uloge.  U balkanskim ratovima 1912-1913 bio je komadant Prve armije. Njegov otac kralj Petar objavio je 24. juna 1914. godine ukaz kojim je vršenje kraljevskih dužnosti, za vrijeme svoga liječenja, prenio na prijestolonasljednika Aleksandra.

         Uspjesi srpske vojske na početku Prvog svjetskog rata izazvale su divljenje u svijetu i objavili njegov ugled i moć. On je uticao na političke odluke i stalno se nalazio sa vojskom na ratištima. U jesen 1915. godine povlačio se zajedno sa srbskom vojskom preko Crne Gore i Albanije. Sa poslednjom srbskom jedinicom evakuisao se na ostrvo Krf. Početkom 1916. godine putovao je u Englesku, Francusku i Italiju i tražio od saveznika podršku za Srbiju i srpsku vojsku na Solunskom frontu. U proboj Solunskog fronta aktivno je učestvovao. Pratio je izbliza napredovanje vojske saveznikâ.

         Sa velikim zadovoljstvom je prihvatio odluku Podgoričke skupštine o ujedinjenju Crne Gore sa Srbijom 26. novembra 1918. godine i prijedlog delegacije Narodnog vijeća SHS iz Zagreba o stvaranju Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca. Stvorena je velika država kakvu je Aleksandar želio.

         Kralj Petar I umro je avgusta 1921. godine. Aleksandar je bio krunisan za kralja u novembru iste godine. Imao je tri sina: Petra, Tomislava i Andriju.

         Aleksandar Karađorđević je unuk po majci crnogorskog gospodara Nikole Petrovića. Odrastao je na dvoru svoga djede. Osjećao se Crnogoracem. Po očinstvu on je čedo šumadijskog srpstva. Crna Gora mu je rodni kraj, a Šumadija zavičaj. Boraviće na Cetinju 20. septembra 1925. godine prilikom ručka je izjavio da je on rođeni Katunjanin. Građanima Cetinja sjutradan je izjavio: ''Rođenjem sam vezan za ovo mjesto, to vam je lako pogoditi kako mi je u duši kad sam među vama... dve su se loze spojile i izdanak će njihov biti jedan''.  Inače, Aleksandar je nekoliko puta posjetio Crnu Goru.

         Poslednji dan koga je on još kao regent proveo u svome zavičaju, na Cetinju u Crnoj Gori, bio je 24. januar 1916. godine. Tada je samo prenoćio. U zoru rano, 25. januara po starom kalendaru, napustio je Cetinje gdje je do devete godine svoje boravio.

 

         Kao srbski knez bio je u Crnoj Gori na proslavi proglašenja kralja Nikole za kralja 1910. godine. 

         Od 12. septembra do 2. oktobra 1925. godine kralj je sa suprugom Marijom putovao kroz veći dio teritorije Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca za koje je vrijeme obavio složene i odgovorne zadatke. Njihova posjeta sa državničkom svitom Crnoj Gori, prisustvo i učešće u prenosu Njegoševih kostiju na Lovćen u Novu Kapelu, čiji je obnovitelj bio kralj, ostala je zabilježena kao veličanstvena i istorijska. Njihovo putovanje započelo je odlaskom iz Beograda, završio je povratkom u Beograd. Tako da njihovo putovanje počinje 13.09.1925. godine odlaskom u Skoplje, i odatle kroz Metohiju za Crnu Goru, da bi se prije predviđenog vremena preko Dubrovnika, Splita, Šibenika, Knina i Zagreba 2.10.1925. godine vratili u Beograd. Kralj je bio obnovitelj i zadužbinar Nove Kapele na Lovćenu sagrađenoj na temeljima stare kapele, koju je srušila vojska Austrougarske 1916. godine. Sa velikim zadovoljstvom je prihvatio da prisustvuje toj svečanosti i da uzme učešća u tom istorijskom činu. Ta obaveza mu je pripadala i kao potomku po majčinoj liniji kuće Petrovićâ.

         Iz Berana je 17. septembra novinar Krakov informisao čitaoce u listu ''Vreme'' o putovanju Kralja i Kraljice u Crnu Goru. Toga dana kraljevski par je krenuo iz Dečana. Svečanost je počela osvećenjem puta Peć-Čakor-Andrijevica, koji je nazvan put Kralja Aleksandra. Na četvrtom kilometru od Peći podignut je   slavoluk, gdje su radnici, inžinjeri i sveštenstvo dočekali kralja i kraljicu.

Put Peć-Andrijevica izgrađen je pod vladom kralja Aleksandra. Arhimandrit Irinej je osveštao put, a kralj presjekao trobojnu traku i tako otvorio  saobraćaj.

 

         Kraljevski par sa svitom svečano je dočekan na Čakoru i Gornjem Polimlju, gdje ga je biranim riječima pozdravio poslanik Novica Popović. Andrijevica je bila prva crnogorska varoš u koju je kralj ušao.

         Na samom ulasku u varoš bila je podignuta velika trijumfalna kapija pred kojom je bila postrojena četa vojnika. U špaliru su bili đaci, činovnici, invalidi, ratnici. Ogromni svijet Vasojevićâ dočekivao je neobične putnike kod saborne Crkve. Tu su između ostalog bili đeneral u penziji. Radomir Vešović, vojvoda Miloš Vojvodić, sreski poglavar Radeta Rakuš, državni savjetnik Janko Spasojević, predsjednik odbora za doček Miloš Dragović. Tu su bili vojvoda i serdari, koji su nosili revolvere o pojasima, odjeveni u zelenim i bijelim dolamama, plavim čakširama, jelecima... Topovi su objavili kraljev dolazak.

         Kod trijumfalne kapije kralja je dočekao poglavar sreza Radeta Rakuš  i predsjednik opštine Arso Arsenović. Mitropolit Dožić dočekao je kralja ispred crkve, pozdravio ga dirljivim govorom i uveo u crkvu gdje je održano molepstvije. Ispred crkve bilo je mnogo naroda, gdje se kretalo kolo i pjevalo, kralj je dao sirotinji 5 000 dinara i crkvi 10 000. 

         Iz Andrijevice kralj je pošao u Berane, gdje je stigao oko podne. Na Gradinskom polju bili su Srbi i muslimani u nacionalnim odijelima i okićenim konjima. 

         U centru varoši kralja je dočekala ''masa svijeta''.

         Pucanj topova označio je dolazak kralja u Berane, cio grad je bio okićen cvijećem, kuće zastrte ćilimima, bršljanima i borovinom. Novinar lista ''Vreme'' informisao je čitaoce 18. septembra t.g. da je Berane toga dana izgledalo kao ''najčistija varoš u državi''.

 

         Kod Osnovne škole bio je pripremljen ručak. Tu je kralja i kraljicu pozdravio predsjednik opštine Milan Vešović sa nekoliko prigodnih rečenica, a zatim predstavio grupu uglednih građana. Tu je bio, između ostalih, Redžep Crnovršanin, poreznik kome je prijestolonasljednik te godine krstio devetog sina. On je kralju za prijestolonasljednika Petra predao na dar crnogorsko odijelo. Kralj je razgovarao sa dobrovoljcima iz minulih ratova, invalidima, omladinom, među kojima je bilo i muslimana.

         Poslije kratkog odmora u zgradi načelstva kralj je pošao u manastir Đurđeve Stupove, praćen urnebesnim klicanjem i pjevanjem mnogih mještana. Povorka naroda pravila je kordon  i u velikom broju krenuli su put manastira. Oko 15 minuta prisustvovao je službi u manastiru.

         U Beranama je kralj pred polazak podario 3000 dinara Domu trezvenosti, zatim 1000 dinara Ženskoj radničkoj školi, 1000 dinara najboljem đaku Učiteljske škole, 3000 dinara radničkom zanatlijskom udruženju, 3000 dinara podmladku Crvenog krsta gimnazije, 10000 dinara sirotinji, za dovršetak sudske zgrade 5000 dinara, za gradnju zgrade gimnazije je obećao novčana sredstva  i prihvatio je potrebu  izgradnje puta  Berane-Rožaje-Kosovska Mitrovica.

         Iz Berana kralj i kraljica su nekoliko kilometara nastavili putovanje kroz Crnu Goru i Dalmaciju. Njihova posjeta dijela Crne Gore i Dalmacije primljena je u narodu srdačno. O tome je akademik Vlado Strugar napisao: ''Za Crnu Goru zaista istorijski događaj, za kralja Aleksandra umilni iskaz svojnosti sa rodnim krajem; Crnogorcima ponos i izricanje najuzvišenije pohvale herojskoj slavi Crne Gore i njihovom viteštvu''.