Sovjetska avijacija posle 1941: Stići i prestići Luftvafe

Ispostavilo se da nije lako stići Luftvafe po kvalitetu avijacijske tehnike. Posle katastrofalnih poraza u početnoj fazi rata sovjetski konstruktori su 1942. godine modernizovali avione koje je tada koristilo ratno vazduhoplovstvo Crvene armije. Učinjen je pokušaj da se poboljšaju motori, jer su oni predstavljali glavni tehnički problem sovjetske avijacije. U početku se činilo da je taj zadatak uspešno izvršen, s obzirom da su sovjetski modeli „Jak” počeli da razvijaju istu brzinu kao i nemački lovci. Međutim, već u prvim borbama na nebu iznad Staljingrada pokazalo se da je još rano za likovanje. Nemci su izbacili nove lovce, koji su ponovo izmicali sovjetskim pilotima. Zahvaljujući najnovijim meseršmitovima u velikoj meri se ponovila situacija iz 1941.

Staljingrad, 1. jun 1942. Borci bataljona metalurškog kombinata „Crveni oktobar“. Fotografija: Emanuel Jevzerkin/TASS

Tehničko zaostajanje moglo se kompenzovati brojnom nadmoći. Prema oceni sovjetskih stručnjaka, na jedan nemački avion bila su potrebna dva sovjetska. Tada je naglo intenzivirana proizodnja lovaca, čak i nauštrb jurišnih aviona i bombardera.

Istovremeno je nastavljen rad na usavršavanju postojećih modela. Međutim, problem je u potpunosti rešen tek u trećoj godini rata, kada su u eksploataciju uvedeni novi avioni. Lovci Jak-3 i La-7 ne samo da nisu zaostajali za nemačkim mašinama, nego su po određenim parametrima bili i bolji od njih. Ipak, nije sve išlo glatko. I dalje je bilo konstruktorskih nedostataka, zbog čega su se novi avioni često kvarili. Krajem rata su preko 15% sovjetskog avio-parka činile neispravne letelice. I pored svega, na kraju je metodom upornih pokušaja ratno vazduhoplovstvo Crvene armije nadoknadilo zaostajanje i uspelo da stigne nemački Luftvafe. 

Fotografije heroja Velikog otadžbinskog rata sada u boji

Kvalitet - uslov pobede

Pobeda u vazduhu se po pravilu ne može odneti samo zahvaljujući brojnoj nadmoći. Na nebu je teško „ugušiti” neprijatelja brojnošću. Zahvaljujući velikoj razlici u kvalitetu avijacije moderniji lovac može bolje da manevriše i izmakne „poteri”, tako da u jednoj borbi može lako da uništi nekoliko neprijateljskih aviona. Upravo zbog toga je sovjetska avijacija i pored velike brojne nadmoći u skoro svim velikim bitkama Drugog svetskog rata često trpela poraze. Sovjetska komanda je brzo sagledala celu situaciju i definisala puteve izlaska iz tog ćorsokaka. Reorganizovano je komandovanje avijacijom, avioni su raspoređeni u zasebne vazdušne armije koje su stavljene na raspolaganje kopnenim armijama i frontovima uz odgovarajuće potčinjavanje njihovim komandama.

Probni pilot aviona Jak-1 i Jak-3, rekorder Sovjetskog Saveza Jekaterina Mednikova. Centralni aeroklub. Fotografija Olga Lander/RIA Novosti

Tada je avijacija počela da dejstvuje usklađenije sa kopnenim jedinicama i da rešava zajedničke zadatke. Istovremeno je razvijana radio-veza između eskadrila i aviona. Ranije su piloti morali na zemlji da se dogovore o zajedničkim dejstvima koja će preduzeti u vazduhu. Međutim, u vazduhu je gotovo uvek situacija bila nepredvidiva i moralo se improvizovati, što je pilotima kvarilo čitavu taktiku. Sa druge strane, nemački piloti su se brzo orijentisali u vazduhu, jer su održavali međusobnu vezu pomoću radio-stanica. Po istom principu su 1942-1943. počeli da dejstuvuju i sovjetski piloti, što je odmah dalo rezultat. U toku leta i jeseni 1942. godine Luftvafe je izgubio preko 7.000 aviona, tj. više od 70% ukupnih gubitaka nemačke avijacije u pomenutom periodu.

Osvajanje neba

Sovjetska avijacija je tokom 1942. i 1943. na nebu iznad Povolžja i Kurska ratovala sa promenljivim uspehom. U toku je bio težak proces usavršavanja tehnike borbe u vazduhu, sistema veze i koordinacije unutar eskadrila. Konstruktori su mnogo pomogli pilotima kada su 1943. godine počeli da snabdevaju avione novim radio-stanicama koje su funkcionisale i kao radari. Avionska industrija je radila punim kapacitetom. Broj proizvedenih aviona bio je trostruko veći od broja aviona uništenih u borbama. Tako je 1944. godine sovjetska lovačka avijacija počela upadljivo da dominira u vazduhu. Nemci su bili prinuđeni da preduzmu očajnički korak – znatno su smanjili broj bombardera i umesto njih su povećali proizvodnju lovaca.

Veliku pomoć sovjetskoj avijaciji su pružili i zapadni saveznici. Broj američkih i engleskih lovaca koji je isporučen SSSR-u po Zakonu o zajmu i najmu iznosio je 13% od ukupnog broja takvih aviona proizvedenih u Sovjetskom Savezu. Među njima su i poznate „erakobre” i „kingkobre”. Upravo na „erakobri” je leteo čuveni sovjetski as Aleksandar Pokriškin, koji je oborio 65 nemačkih aviona. Naporan rad i saveznička pomoć urodili su plodom. Krajem 1944. godine avijacija Crvene armije je uspostavila potpunu dominaciju u vazduhu. Tako je stvoren temelj za stvaranje ratnog vazduhoplovstva koje je danas jedno od najubojitijih na svetu.

Heroj Sovjetskog Saveza (odlikovan tri puta) Aleksandar Ivanovič Pokriškin. Fotografija: Mark Redkin/RIA Novosti