Istorijske granice arktičke civilizacije

Severni arheološki kongres, koji je održan u zapadnosibirskom gradu Hanti-Mansijsku (8-13. novembra) njegovi gosti i učesnici su nazvali „Arheološkim Davosom“. Preko dvesta istoričara, arheologa, etnografa, antropologa i paleoekologa iz osam zemalja (Rusija, SAD, Nemačka, Češka, Estonija, Francuska, Norveška i Kazahstan) razmotrilo je aktuelna probleme severne arheologije.
 

Severna arheologija predstavlja oblast istorijske nauke, koja se najdinamičnije razvija, danas ona doživljava pravi bum, smatra koordinator kongresa, doktor istorijskih nauka Andrej Golovnjov. Po njegovom mišljenju, poslednja pronalazišta ruskih naučnika u Arktičkom regionu omogućavaju da se istorija čovečanstva bitno dopuni novim stranicama. A što je glavno, zadiru u prošlost 9-10 milenijuma, odnosno zalaze u kameni vek – vreme naseljavanja ljudi u ovim surovim zemljama.
 

Na osnovu školskih udžbenika navikli smo da mislimo da je Sever izvesna periferija, koja je u potpunosti zavisila od volje i uspeha južnih civilizacija. U stvari, Sever je prostor vrlo moćnih kultura. Ove kulture se mogu smatrati šampionima u adaptaciji, zato što je prilagođavanje u Africi i prilagođavanje u Arktici potpuno različit nivo adaptacije, različiti su nivoi razvoja ranih ljudskih kultura. Ako se govori o oganizaciji, socijalnoj inženjeriji, stvaranju velikih zajednica, Sever opet pripada „naprednim“ regionima. Upravo sa Severa vode poreklo mnoge državne ideje iz prošlih vekova. Između ostalog, veći deo Evrope formirale su vođe vikinga-konunzi. Isto tako, mnogi kineski imperatori i vladari središnje Azije poticali su sa Severa. Ovaj pogled koji omogućava da se na novi način oceni sama konfiguracija evroazijskih kulutra, onoga što nazivamo mozaikom današnjeg etnokulturnog uređenja, otkriva potpuno nova svojstva istorije.
 

Najjači utisak na učesnike foruma ostavili su artefakti takozvane Ust-Polujske kulture, koji spadaju u vreme između prvog veka pre stare ere i prvog veka naše ere. Andrej Golovnjov smatra da su to samo „prve laste“ arheološke senzacije, jer iskopavanja još nisu završena.
 

Videli smo zadivljujuću kolekciju upravo iskopanih materijala – bukvalno čitavu galeriju lica, - kaže naučnik. – To su skulpture, nesumnjivo sveštene, ritualne, ali su to lica, i to su različita lica – od evropeida do mongoloida. Ušće zapadnosibirske reke Ob, gde se nalazi Ust-Poluj, današnji ruski grad Salehard je raskrsnica. Tamo su se spajali vodeni putevi s juga i arktički putevi. Tamo je bila granica dodira među narodima Severa – Hantima, Mansima, Nenecima i Komijima. Kasnije su došli Rusi. Očigledno, i u stara vremena je to takođe bila raskrsnica. Zato mi se čini da Ust-Poluj nije jednostavno prostor geopolitičkih razmišljanja: kako se Sever ranije sam organizovao.
 

Norvreški stručnjaci su istakli teoriju „Crnog vikinga“ – o postojanju drevnog „mosta“ „Skandinavija-Ural“. Po rečima Andreja Golovnjova, ruski i norveški arheolozi su odlučili da zajedno rade na njenoj naučnoj potvrdi.
 

Vikinzi nisu osvajali put samo po rekama Dnjepru i Volhovu, koja se u ruskoj istoriji naziva putem „od Varjaga do Grka“, već i prostor dalje na Istok, uslovno ćemo taj put nazvati „od Varjaga do Arapa“. Kao i prostor reke Severne Dvine, Onješkog jezera, Belog mora. Region iza Belog mora oni su nazivali Bjarmoland ili Bjarmija – Zemlja iza granice. Na istoku Evropi, kao što je poznato, žive ljudi tamnije kože, na primer Neneci, koji su u osnovi mongoloidni, kao i mnogi drugi narodi iz ovih krajeva. Vikinzi su putovali u Bjarmiju, trgovali su i ratovali, osim toga, odande su dovozili žene. Na primer, Harold Lepokosi uzimao je za žene predstavnice starosedelačkih naroda Severa. Poznato je da je jedan od vikinga koji su bili u Irskoj, na Britanskim ostrvima imao lice tamne boje, i on je definisan kao potomak ovakvog mešovitog braka. U rusko-norveškom projektu, - dodaje Andrej Golovnjov, planiraju se i iskopavanja na ostrvu Island, gde su otkriveni vrlo zanimljivi grobovi. Videćemo kakav će tamo biti genetski rezultat. Ovakva istraživanja će se obavljati i u Rusiji – na teritoriji Samova, evropskih Neneca, gde je takođe moguće otkrivanje zanimljivih istorijskih veza. Radi se o cirkumpolarnom prostoru, u kojem su ljudi vrlo aktivno sarađivali. Jer, granice nisu postojale. Uopšte, Arktika je teritorija saradnje i međusobne pomoći, a ne konfrontacije.
 

Važna tema kongresa u Hanti-Mansijsku, organizovanog pod pokroviteljstvom UNESKO predstavlja čuvanje drevnog kulturnog nasleđa. Na primer, na kongresu su prikazane nove arheološke tehnologije, koje omogućavaju da se spomenik prilikom iskopavanja sačuva, odnosno da se prvo ispita iz kosmosa uz pomoć elektronskog „opipavanja“. Posle toga je dovoljno da se uzme mali deo objekta koji se proučava kako bi se dobio prostorni virtuelni model spomenika.