U Sarajevu zakuvavana mučenja

Kako su tadašnje vlasti mijenjale stav onima koji su smatrali da treba imati pravo na sopstveno mišljenje, kojim sredstvima su prinuđavali ljude na Golom otoku da govore ono što ne misle i kako su zataškavani stvarni podaci o broju nastradalih nakon dugih mučenja, objašnjava publicista Milinko Stojanović.
- Revizija stava započela je u bosanskim zatvorima. Svim sredstvima vlasti su se, na čelu sa policijom, trudile da nikome ne ostave pravo na mišljenje. Zatvorenici su se opirali, jer ako su nešto krivi i zbog toga su uhapšeni i osuđeni, nema potrebe da odustaju od svojih gledišta niti da vrše pritisak na druge - navodi Stojanović.
Policija je, ističe Stojanović, svim raspoloživim sredstvima nastojala da "slomi" zatvorenike pa je bilo i onih koji su pristajali na sve samo da što prije napuste mučilišta.
- Policija je dobila opšte ovlašćenje da uhapšene prinudi na pokajanje. Ne treba zaboraviti pojedince iz policijskog kadra koji su po zadatku uhapšeni da naprave pometnju među zatvorenicima. Na ovaj način u "bosanskom loncu" krčkala se osnova budućeg sistema u golootočkom logoru, gdje su na scenu stupili bosanski revidirci - tvrdi Stojanović.
Na Golom otoku naprije je sprovedena akcija "čišćenja" ljudi koji nijesu htjeli ni po cijenu života odstupiti od svog mišljenja. Tako je prva žrtva bio dr Blažo Raičević, koji je tražio da se fizički ne radi, da se primaju paketi, knjige i porodična pošta.
- Ovakav Raičevićev stav izazvao je čuđenje uprave logora i doveo je do toga da su on i ljudi koji su imali slične slobodoumne ideje bili izloženi i mučenju. U drugoj polovini jula 1949. godine, desetine kažnjenika bilo je pretučeno. Raičević je preminuo poslije ponoći od posljedica mučenja, a 30 kažnjenika je povrijeđeno. Postavlja se pitanje zašto je proces revidiranja stava na Golom otoku otpočeo baš na ovakav način, u krvi - navodi Stojanović.
Nijednom od povrijeđenih nije ukazana medicinska pomoć, nego su jednostavno nabacani po podu ambulante, gdje su se grčili od bolova i umirali. Mijenjanje stavova ljudi bio je zapravo način da se ubije čovjek u čovjeku. Zatvorenici nijesu znali da se groblje nalazi neposredno iza bedema logora i da na dasci iznad humke postoji samo broj.
- Da bi se od zatvorenih sakrio broj poginulih od premlaćivanja i progona, uprava logora je naređivala da se zatvore vrata od baraka dok se na nosilima prenesu stradali. Vlast se svim silama trudila da ostavi što manje traga - navodi Stojanović.
Na Golom otoku su, tvrdi ovaj publicista, od mučenja umrli uglavnom oni koji su htjeli radije život da daju, nego iskonsku čast i ponos čovjeka. Oni su pali da bi čovjek živio, te su se tako uvrstili u plejadu onih pred čijim sjenama svi treba da stanu u "stav mirno".

Udba krila stvarne podatke

U Udbinim podacima do jula 1951. godine, zabilježena su 42 smrtna slučaja, od kojih su četiri samoubistva, a 17 invalidnosti od sunčanice.
- Prema njihovim podacima, tada je u logoru bilo oko 3800 kažnjenika. Kada su u pitanju ovi podaci, treba biti oprezan, jer je evidenciju vodila policija kojoj je bilo dozvoljeno da radi i bilježi šta hoće samo da je protiv logoraša - tvrdi Stojanović.

Sin nije znao da mu je otac mrtav

Sina pokojnog profesora Raičevića, Dragana, studenta medicine, koji je stigao sa prvom grupom kažnjenika, prebacili su da radi u ambulanti nakon pogibije njegovog oca.
- Dragan je bio logoraški ljekar do puštanja na slobodu, ali za sve vrijeme boravka na Golom otoku nije znao gdje su mu oca zakopali, iako je to bilo na otprilike kilometar i po od ambulante u kojoj je radio - navodi Stojanović.