Dan kada su boljševici rušili hram

Piše: Vukašin Beatović

Priča o izgradnji monumentalnog Hrama Hrista Spasitelja u Moskvi započinje 25. decembra 1812. godine kada je ruski car Aleksandar I izdao nalog da se u Moskvi podigne hram u znak zahvalnosti Gospodu koji je spasio Rusiju od Napoleonove vojske.

Nakon smrti cara Aleksandra I na ruski tron je stupio car Nikolaj I te je došlo i do promjena u principima gradnje. Odbačena je ideja o masonskim znakovima na hramu ali je promijenjena i lokacija gradnje.

Izgradnja novog hrama započeta je 10. septembra 1839. godine i trajala je duge 44 godine. Hram je osveštan na vaskrs 1883. godine u prisustvu carske porodice te je proglašen za saborni – katedralni hram Ruske Pravoslavne Crkve.

Hramovna ljepota koja je proizilazila iz tradicionalne pravoslavne crkvene arhitekture privlačila je poglede sve do 5. decembra 1931. godine kada je hram srušen do temelja.

Rušenje

Nakon Oktobarske revolucije, boljševičke vlasti su imale veoma oštar odnos prema Crkvi uopšte. Mnogi crkveni objekti su porušeni ili im je promijenjena namjena. Hram Hrista Spasitelja postao je meta zbog blizine Kremlju. Sama lokacija učinila se pogodnom za dizanje Palate sovjeta, koja je zamišena kao najviši objekat na svijetu u savremenom stilu gradnje sa Lenjinovom statuom na vrhu.

Nove vlasti su pripremale narod na rušenje Hrama pričom da se radi o „grotesknoj i potpuno neestetskoj građevini“ koja predstavlja „gljivu otrovnicu na moskovskom licu“ te da je izvorište „ruskog nerada i lijenosti“.

Po odluci Staljinovog Politbiroa, prve eksplozije potresle su Hram Hrista Spasitelja tačno u podne 5. decembra 1931. godine. Tog dana Sovjeti su digli ruku na spomenik vojne slave Rusije te brutalno demolirali i u potpunosti uništili najvažniji crkveni objekat u zemlji.

U dnevnicima starih Moskovljana piše da je tih dana Moskvom „vladao duh bezumlja, bezdušnosti i ugašenosti vjere“ te da je „Rusija sve dublje i dublje tonula u zonu destrukcije i mraka koju sa sobom nosi ateizam“.

Zahvaljujući Vladislavu Mikoševu, tada mladom kamermanu postoji snimak rušenja hrama. U svom svjedočenju Vladsilav navodi da se pitao zbog čega se ne prave protesti i zašto hram nije zaštićen. Takođe je naveo da je imao priliku gledati iskonski varvarizam na djelu.

Ideja o izgradnji Palate sovjeta nije realizovana jer je zemljište često plavila rijeka Moskva, te su nove vlasti na lokaciji Hrama Hrista Spasitelja napravile ogroman bazen koji je na tom mjestu bio sve do devedesetih godina prošlog vijeka kada je za vladavine Borisa Jeljcina počela obnova.

Hram danas

Ruski patrijarh Aleksej I osveštao je obnovljeni hram 19. avgusta 2000. godine. Današnji Hram Hrista Spasitelja sa mogućnošću da primi 10 000 vjernika predstavlja najveći crkveni objekat u Rusiji. Centralna kupola sa krstom je visoka 105 metara.

Hramu je vraćena uloga sabornog-katedralnog hrama Ruske Pravoslavne Crkve. U njemu se danas vodi intenzivan vjerski život.