Srbsko crkveno blago iz Mađarske izloženo u Rusiji

Na ovaj način, prikazavši crkvenu umetnost Srba u Mađarskoj, želeli smo simbolično da pokažemo da naši narodi, zapravo već vekovima žive ne samo kao dobri susedi, već žive „pod jednim krovom“, u jednoj državi i uzajamno obogaćuju kulture - reči su Andraša Baranjija direktora Mađarskog kulturnog centra u Moskvi.

U Muzeju Andreja Rubljova u Moskvi, 23. aprila je otvorena izložba „Srbska crkvena umetnost u Mađarskoj“. Otvaranju izložbe su prisustvovali Episkop Budimske eparhije SPC Lukijan, ambasador Mađarske u Rusiji Ferenc Nađ-Rebek, kustos izložbe Kosta Vuković, kao i Genadij Popov, direktor Muzeja Andreja Rubljova. Na otvaranju je bila prisutna i zamenica direktora Galerije Matice srpske iz Novog Sada Danijela Korolija-Crkvenjakov, koju pitamo kako je uopšte došlo do organizovanja ove veoma zanimljive izložbe:

- Cela ova inicijativa ima svoju istoriju koju je važno pomenuti, da bi se bolje razumelo kako je ova izložba došla do Moskve. Naime, projekat srbska crkvena umetnost u Mađarskoj započeo je 2011.godine u saradnji Galerije matice srpske i Muzeja srpske pravoslavne eparhije iz Sent Andreje. Dakle, to su dve institucije- jedna u Srbiji, jedna u Mađarskoj koje brinu o srbskom kulturnom nasleđu. U okviru ovog projekta je 39 odabranih predmeta koji upotpunjuju sliku o srbskom kulturnom nasleđu u Mađarskoj, doneseno u Galeriju Matice srpske u Novom Sadu, potom konzervirano, restaurirano i pripremljeno za izlaganje. A takođe i kataloški obrađeno u saradnji kustosa dva muzeja, napravljena je i objavljena je publikacija koja je prevedena i na engleski jezik. Sve ovo kao jedan kompletan muzejski proizvod u saradnji dva muzeja bilo je prikazano u Novom Sadu 2011.godine i u Sent Andreji 2012.godine.

Zatim je na zajedničku inicijativu, sada već na nivou institucija kulture Srbije i Mađarske, ta izložba prikazana u mađarskom kulturnom centru- Balaši institutu u Briselu, u februaru i martu 2013.godine, uz izuzetne ocene.

Ova izložba prikazuje zaista jednu veoma lepu saradnju i primer kako se mora sarađivati u radu na zaštiti kulturnog nasleđa koje u suštini ne poznaje administrativne granice.

Veliki broj eksponata potiče iz vremena Velike seoba Srba, ali i mnogih narednih decenija i vekova. Do danas u Mađarskoj postoji velika srbska zajednica, koju uglavnom čine potomci upravo onih Srba koji su predvođeni Arsenijem Čarnojević, bežeći od Turaka, krajem 17.veka, utočište našli na teritoriji današnje Mađarske. Sa gospodinom Andrašem Baranji, direktorom Mađarskog kulturnog centra u Moskvi govorimo o značaju ove izložbe i za Srbe i za Mađare:

- Jedan od naših glavnih ciljeva, organizujući ovu izložbu bio je da pokažemo da iako je, na primer u poređenju sa Rusijom, Mađarska mala država, u njoj živi mnogo raznih nacionalnosti. Ove manjine čine državu bogatijom. Isto kao što u Srbiji živi prilično mnogo Mađara, tako isto i u Mađarskoj živi dosta Srba.

Na ovaj način, prikazavši crkvenu umetnost Srba u Mađarskoj, želeli smo simbolično
da pokažemo da naši narodi, zapravo već vekovima žive ne samo kao dobri susedi, već žive „pod jednim krovom“, u jednoj državi i uzajamno obogaćuju kulture.Sa jedne strane Mađarska je zaista postala bogatija, zahvaljujući ovim divnim izloženim crkvenim predmetima. Sa druge strane, Srbija je postala bogatija u vezi sa tim što su oni koji su nekad naselili današnje teritorije Mađarske, stvorili ovu divnu umetnost. Sa tim u vezi je i opšta srbska kultura postala bogatija. Šta više, kolege iz Novog Sada kažu da su mnogi predmeti ostali očuvani samo u Mađarskoj, da se ti ili slični predmeti više ne mogu naći u Srbiji jer su izgubljeni u ratovima...

Za nas je ova izložba zaista simbolična iz perspektive toga što smo i ruskoj publici pokazali da naši narodi već dugo žive u miru i čine kulturu svojih suseda bogatijom.

Zamenicu direktora Galerije Matice srpske, gospdođu Danijelu Korolija- Crkvenjakov pitamo kako je došlo do prikazivanja ove izložbe u Moskvi:

- Upravo je inicijativa potekla opet od tog istog Balaši instituta, kulturnog servisa Ambasade Mađarske, ovog puta iz Moskve. Oni su želeli da srbsko crkveno blago pokažu ruskoj publici i oni su pokrenuli inicijativu, organizovali transport. Za organizovanje takve izložbe potrebno je i više od samog transporta- što znači da su se opet kao partneri uključili, nornalno vlasnik predmeta- to je Srbski crkveni muzej iz Sent Andreje i Budimska eparhija. Opet Galerija Matice srpske, kao neko ko je u svemu tome zaista sve vreme jedan aktivan partner.

S obzirom da Balaši institut u Moskvi nema svoj izložbeni prostor, kao što je u Briselu to bilo u njihovom prostoru prikazano, u Moskvi se kao partner pridružio Muzej Andrej Rubljov u čijem prostoru su dela izložena. Posebno je važno reći da je izabran divan ambijent za prikazivnje srbskog crkveno-umetničkog nasleđa. Kolege iz Mađarskog kultirnog centra su izložbu organizovale na najlepši mogući način.

Jovana Vukotić,