Mihail Nesterov: tihi glas koji prožima dušu

Mihail Nesterov. U traganju za svojom Rusijom. Izložba koja se može nazvati pravim romanom o životu i stvaralaštvu čuvenog ruskog slikara, otvorena je 24. aprila u Tretjakovskoj galeriji. Izložba posvećena 150-godišnjici od rođenja majstora sadrži oko 300 slika.

Izložba i Tretjakovskoj galeriji finalni je akord u nizu jubilarnih akcija koje su započele prošle godine i obeležene sa nekoliko velikih izložbi radova Nesterova. Govori direktor Tretjakovske galerije Irina Lebedeva.

- Težimo da pokažemo ne samo svima poznata dela, već i isti onaj umetnički materijal koji smo dovezli iz 24 muzeja Rusije, Ukrajine i Belorusije. Prikazujemo nove arhivske materijale. Dela koja su bila kupljena u vreme pripreme izložbe. Dela koja su restaurirana specijalno za izložbu.

Stvorena je posebna dramaturgija prostora, što je vrlo važno za savremene izložbe. To nije jednostavno izložba, to je performans. On podrazumeva prikazivanje dokumetarnih filmova o samom umetniku, o restauraciji njegovih slika. Osim toga, postoje interaktivni stolovi na kojima može da se vidi na primer unutrašnje uređenje moskovske Marfo-Marijinske obitelji ili crkve Aleksandra Nevskog u Gruziji – na oslikavanju ovih crkava godinama je radio Mihail Nestrov. Između ostalog, izložbeni prostor posvećen crkvenim radovima umetnika uređen je kao deo crkve u kojoj se tobože vrši restauracija. Ukupno izložba ima 9 odeljenja, i ona omogućavaju da se prate sve etape stvaralačkog stasanja majstora poreklom iz visokoobrazovane trgovačke sredine. Prvo je Nesterov, kao i njegov učitelj, umetnik realista Perov, slikao žanr slike. I odjednom krajem 80-ih godina 19. veka destio se prelom, izazvan očigledno smrću mlade žene. Prva supruga slikara umrla je na porođaju, govori zamenik direktora Tretjakovske galerije Lidija Jovljeva – i ova nesreća je izmenila u Nesterovu bukvalno sve: i viđenje života i odnos ka slikarstvu.

- Desio se neki lom u ličnosti, u stvaralaštu umetnika. Kod njega se sve promenilo: temtatika, raspoloženje, manir... To je neobično: od takvog običnog žanr slikara, mada i talentovanog, odjednom se pretvorio u vrlo talentovanog majstora.

Nesterov polako određuje sopstvenu temu u umetnosti. Žanr scene smenjuje koncentrisanost na duboki unutrašnji svet junaka – većim delom putnika, monaha, bogomoljaca. Posebnu ulogu počinje da igra pejzaž – surov i istoimeno poetski. Sada ga nazivaju „nesterovskim“. Tipični srednji pojas Rusije. I krstovi pravoslavnih crkava. Bez prave vere umetnik nije mogao da zamisli ni svoj lični put, ni put čitavog ruskog naroda. Ne smatra se uzalud najpoznatijim radom majstora slika Javljanje otroku Vartolomeju – jedna iz ogromnog ciklusa slika posvećenih prepodobnom Sergiju Radonješkom.

Posebni odeljak čine čuveni portreti filozofa, naučnika, poslanika kulture, naslikani u poslednjih 20 godina života Nesterova. To su bila već sovjetska vremena, religiozna tematika je bila zabranjena i umetnik se povukao u žanr portreta.

Nije slučajno naziv izložbe U traganju za svojom Rusijom. Mihail Nesterov je našao svoju Rusiju. I pokazao svetu. Ne slažu se svi sa njegovim pogledima, mada na veličinu majstora to ne utiče.

Rita Bolotska,