Pravoslavlje na estonski način

Estonska pravoslavna crkva Moskovske patrijaršije ne treba da oseća probleme oko nekretnina, smatra premijer Estonije Andrus Ansip.

- Estonska pravoslavna crkva Moskovske patrijaršije dobila je sve prostorije pod najam na 50 godina. Država ne može da proda ili da pokloni ovu imovinu bez dozvole druge pravoslavne crkve Estonije. Kako bi se rešio ovaj problem, treba naći sporazum između pravoslavnih crkava zemlje. Samo one mogu da reše ovo pitanje. To nije pitanje za estonsku vladu.

Između ostalog estonski premijer pomalo pribegava lukavosti, izjavljujući da od vlasti po tom pitanju ništa ne zavisi. Radi se o tome što su upravo političke snage zemlje svojevremeno podržale Estonsku apostolsku pravoslavnu ckrvu koja se nalazi pod jurisdikcijom Konstantinopoljske patrijaršije. Po zakonu o restituciji, njoj su u vlasništvo date ne samo mnoga religiozna kultna zdanja i nekretnine već i oranice, šume, koje su do 1940. pripadale jedinstvenoj Estonskoj pravoslavnoj crkvi. Početkom 90-ih godina, kada je bivša pribaltička republika proglasila nezavisnost, političari su hteli da se ograde od sovjetske prošlosti. U opticaju su bila sve sredstva, između ostalog i religija. Vlasti su iskreno smatrale da ako udalje vernike od Moskovske patrijaršije preko crkvenog raskola, samim tim smanjiće uticaj Moskve. Konstantinopoljski patrijarh Vartolomej koji je gubio svoje vaseljenske pozciije takođe je hteo da ojača voju vlast na kanonskoj teritoriji RPC i dobije nekoliko desetina parohija, hiljade vernika i crkvenu imovinu. Stigavši u prvu pastirsku posetu Estoniji, patrijarh Kiril je primetio da su vremena političkog i duhovnog neslaganja prošla.

- Veoma se nadamo da će svi rudimentarni problemi 90-ih godina biti razrešeni. Estonska pravoslava crkva je Crkva pravoslavnih ljudi koji žive u Estoniji. To nije predstavnik strane države, tim pre to nije agent strane države, koji radi u njenu korist. To je lokalna hrišćanska pravoslavna zajednica koja traje stotinama godina i ima vrlo bogatu istoriju. Nadamo se da će eho potresa s kraja 90-ih prestati, između ostalog na teritoriji Estonije.

Ipak do danas estonska zajednica Moskovske patrijaršije pati od odsustva crkava i manastira. 1940. godine u vlasništvu tada jedinstvene estonske pravoslavne crkve bilo je oko 5% zemljišta republike. Danas Apostolskoj crkvi Konstantinopoljske patrijaršije vraćena je sva predratna imovina. Vernicima koji su ostali odani Moskovskoj patrijaršiji pripalo je svega nekoliko crkava, i one pod najam. Garancije da će one zauvek ostati Estonskoj pravoslavnoj crkvi Moskovske patrijaršije ne postoje. A za sada se ne može postići dogovor sa Apostolskom crkvom.

Između ostalog scenario po kojem se odvijao raskol među estonskim pravoslavnim crkvama podseća na ono što se dešavalo u Ukrajini 90-ih. Naravno, u prvom planu su bile političke ambicije vlasti koje su vešto iskoristile Konstantinopolj. Istina, u Estoniji nije prošlo bez agrasivnog otimanja crkava. U poslednjoj deceniji vlasti su se promenile, ali crkvene strukture do dnaas su ostale sa nerešenim problemima.

I još jedan detalj: aktualna poseta patrijarha Kirila Estoniji priređena je povodom 20-godišnjice specijalnog crkvenog ukaza o darovanju Estonskoj pravoslavnoj crkvi Moskovske patrijaršije prava samouprave. Dokument o tome potpisan je 1993. godine od strane prethodnog patrijarha RPC Aleksija Drugog. Bez obzira na prilično topao prijem ruskog crkvenog velikodostojnika. vlasti zemlje vrlo nerado pokreću i rešavaju nezgodna pitanja. Radi se o tome što u septembru ove godine u posetu republici treba da stigne Konstantinopoljski patrijarh Vartolomej. Njegov prijem biće obavljen na najvišem državnom nivou.

Milena Faustova,