Krim: na putu velike seobe naroda

Poluostrvo Krim... etnografska karta zadivljuje! Ozbiljni trag su ovde ostavili i Tatari Zlatne horde. I iako je islam zapravo pronikao na teritoriju Krima i mnogo ranije, široka muslimanizacija u 13.-14.veku povezana je upravo sa dolaskom Zlatne horde na polustrvo.

Prvi Mongol-Tatari su na Krim došli 1223.godine. Oni su razrušili grad Sudak, koji je u to vreme bio najbogatiji među trgovačkim gradovima polustrva. U to vreme počinje i izgradnja gradova Zlatne horde. Konkretno, u 13.veku je počeo da se gradi, a u 14.veku se zapravo razvio grad Solhat, ranije poznat pod nazivom Stari Krim. Upravo sa ovom činjenicom je povezano širenje islama na ovim teritorijama, rekao je „Glasu Rusije“ stručnjak za pitanja arheologije i istorije epohe Zlatne horde Vadim Rudakov:

- Drugi han Zlatne horde- Berke, već je bio musliman, iako delimično, jer on je islam primio čisto politički, iako je u mnogo čemu i dalje praktikovao mongolske paganske običaje. Koji narodi su ga širili? To su iseljenici iz Male Azije- preci savremenih Turaka, a još i bivši stanovnici Zakavkazja. U 14.veku gradovi bivaju naseljeni migrantima iz muslimanskih država. I naravno, hanovi iz Horde koja počinje od Uzbeka, takođe aktivno šire islam.

Jedan od dokaza- to su džamije, koje su nađene tokom iskopavanja na teritoriji Starog Krima. Već u 14.veku većinski, stanovništvo predstvaljaju muslimani. Odakle onda potiču sadašnji krimski Tatari? Ovo je veoma složeno pitanje, smatra Vadim Rudakov, ipak, ubeđen je da oni nisu potomci Zlatne horde...

- Krimski Tatari- oni nisu doseljenici, kako se kod nas obično misli. U 13.veku, došli su mongolski osvajači, a zajedno sa njima i reč „Tatari“. A radi se o tome, da je Mongola u Zlatnoj hordi bilo malo, ali da su upravo vođe bile iz mongolskih plemena. A naziv Tatari se odomaćio i prešao je na lokalne meštane. To jest, svo stanovništvo Zlatne horde koje je govorilo turkijskim jezicima nazivali su Tatarima. Što se tiče krimskih Tatara, njihovo je poreklo veoma složeno i veoma staro.

Čak i drevni Goti- germanska plemena, koja su došla sa Baltičkog na Crno mora još početkom prvog milenijuma naše ere- imaju svoje veze sa krimskim Tatarima. A i Čerkezi- koji su naseljavali Kavkaz, uz njih i Italijani, Grci... To jest, krimski Tatari- to je smeša mnogih naroda i krvi. Proces formiranja narodnosti se nastavlja i tokom 200 godina vladanja Zlatne horde, i tokom 350 godina epohe Krimskog hanstva.

Muslimanski, hrišćanski, jevrejski- Krim je zanimljiv upravo zbog toga što se ovde mogu naći spomenici raznih kultura i religija. Oni, kao svedačanstvo da je na ovoj teritoriji, sa malim izuzecima i u sasvim davnim vremenima, a i tokom srednjeg veka, zajedno živelo mnogo raznih naroda koji su se nalazili na čvorištu velike seobe naroda.

Karina Ivaško,