U požaru nestali orlovi krstaši

Nedavni požari koji su izbili u Deliblatskoj peščari uništili su od dva do pet parova orlova krstaša, najugroženije vrste ptica u Srbiji, tvrdi za naš list Vojislav Vasić, ornitolog, inače nekadašnji direktor Prirodnjačkog muzeja na Kalemegdanu. Po njegovoj proceni, u Srbiji ima desetak parova ove retke ptice, a u istočnoj i srednjoj Evropi nešto više od 300.

Vatrena stihija, koja je buktala na oko 40 kilometara od prirodnog rezervata beloglavog supa, u blizini Nove Varoši, srećom nije ugrozila i ovog zaštićenog i retkog lešinara.

Nikola Stojnić, ornitolog Zavoda za zaštitu prirode, kaže da među najugroženije ptice grabljivice u našoj zemlji svakako spada orao krstaš, koji se danas gnezdi samo na Fruškoj gori. Kako kaže, nestanak stepskih travnih staništa i njegovog osnovnog plena, tekunice, sveo je ovu vrstu na rub izumiranja. Danas se njegova gnezda nalaze u prostorima pod najstrožom zaštitom, a postavljaju se i veštačke drvene platforme.

Zaštita pašnjaka sa tekunicama, na obodu Fruške gore, veliki je izazov sa kojim se sreću zaštitari prirode. Postavljanje hranilišta jedna je od mera zaštite kojom se ublažava nedostatak hrane, a ona su dala dobre rezultate kod lešinara. Beloglavi supovi se danas gnezde u kanjonima Uvca, Mileševke i Trešnjice. Njihova ishrana uginulim životinjama, a kasnije i uginulom stokom, sa smanjenjem stočarstva dovela ih je na rub izumiranja. Danas postoje hranilišta na kojima ovi lešinari redovno dobijaju hranu i zahvaljujući kojoj njihova brojnost raste, kaže ovaj ornitolog.

Naša najveća ptica je velika droplja, ukras ravnice. Po Stojnićevim rečima, usled intenzivnijeg preoravanja stepe, ova nekada brojna vrsta svedena je na jedno jato od oko trideset primeraka, koje je na ivici opstanka u severnom Banatu. Pored zaštite njenih staništa, organizuje se čuvanje gnezdilišta u letnjem periodu, kao i obrada zemlje na način koji ovoj vrsti odgovara.

Poboljšanje uslova gnežđenja neophodno je i za stepske sokolove, koji prave gnezda na dalekovodima usled čega često stradaju. Zbog toga se prave odgovarajuće drvene platforme, koje treba da im obezbede sigurnije gnežđenje. Pored toga, stepski soko, kao i sivi soko, česta su meta nesavesnih uzgajivača golubova, a, kao i druge grabljivice, stradaju i od krivolovaca. Stroga kontrola i rad inspekcijskih službi, ali i širenje ekološke svesti, neizbežni su da bi se ublažila ovih pojava, smatra Stojnić.

On objašnjava da smanjenju i narušavanju staništa ptica doprinosi sve veća uzurpacija prostora Visokoplaninske šume. Krče se i pašnjaci i na njima se intenzivno gradi. Priroda ustupa mesto turizmu, što je najizraženije na našim najlepšim i najvišim planinama, Kopaoniku i Staroj planini. Šume se krče zarad eksploatacije drvne mase, i sve je manje starih, netaknutih šuma u kojima žive brojne ptice dupljarice, detlići, muharice, crvenrepke i druge. Stepe i slatine u ravničarskim krajevima se preoravaju i na njihovim prostorima uspostavljaju se jednolične ratarske površine. Vodena staništa se isušuju i preko mere zagađuju. Pored toga, mnoge vrste direktno su ugrožene prekomernim i ilegalnim lovom, progonom i sakupljanjem.

Sem zaštite staništa ptica, u okviru zaštićenih prirodnih dobara, nacionalnih parkova i rezervata, sve se češće sprovode mere aktivne zaštite. Zavod za zaštitu prirode, samostalno ili u saradnji sa drugim institucijama i stručnjacima, učestvuje u realizaciji mnogih projekata, koji se odnose na povratak vrsta koje su nestale sa svojih staništa i na zaštitu onih staništa koja predstavljaju poslednje utočište vrstama pred nestajanjem u Srbiji.

Inače, govore podaci, da je zbog narušavanja prirodnog okruženja, sem crnog lešinara i bele kanje, među desetak životinjskih vrsta koje su iščezle u Srbiji i mala droplja, bradan, tetreb ruževac, pelikan, sivi ždral, plavokljuna patka, vidrica, stepski soko, tekunica, velika droplja…