Žagubica pokraj vrela Mlave

Lučno izvijeni planinski venci i masivi Gornjačkih i Homoljskih planina, Crnog vrha i Beljanice sa Žagubičkom i Krepoljinsko-krupajskom kotlinom u istočnoj Srbiji, čine Homolje, a posebno izdvajaju teritoriju opštine Žagubica.
Uz ovakav položaj i bogatstvo očuvanih šuma isprepletanih čistim vodotokovima, termalnim izvorima i vrelima, od kojih su mnogi prave prirodne retkosti, ovaj kraj je pravi biser Srbije i sve češća meta onih koji tragaju za ekološki čistim i zdravim područjem.

A Žagubica nije daleko. Iz pravca Beograda, preko Požarevca, tek nekih 170 kilometara, a prva atrakcija – vrelo Mlave, samo jedan kilometar od centra naselja. I baš tu podno Beljanice iz tamnozelenog jezera (prečnika 25 metara) oivičenog četinarskom šumom, nastaje otoka, bistra i hladna Mlava bogata pastrmkom. Tik uz vrelo je i istoimeni hotel i za sada jedino mesto za prihvat turista.

Na zapadnoj strani Beljanice, u ataru sela Milanovac izbija Krupajsko vrelo što predstavlja nesvakidašnji prizor. Iz pećinskog otvora velikom snagom izbijaju vode a pritiču podzemnim kanalima sa Beljanice. Ovo vrelo spada među najjače i najveće kraške izvore u Srbiji.

U nabrajanju prirodnih retkosti nikako se ne sme zaboraviti Homoljska potajnica, jedini izvor u kršu istočne Srbije sa periodičnim, ali još neobjašnjenim izbacivanjem vode u nejednakim vremenskim intervalima. Tu su još i prirodni kameni mostovi Samar i Osonička prerast, Pogana i Strogine pećine, vodopad Buk...

Među mnogim kulturno-istorijskim spomenicima poseban značaj imaju manastir Gornjak – zadužbina kneza Lazara, podignut između 1379. i 1381. godine, sa konakom za smeštaj gostiju – i Trška crkva, kako je svi zovu, ili Manastir rođenja Bogorodice, sagrađena u dvanaestom veku, najstariji manastir u Braničevskoj eparhiji.

U Žagubici je Crkva sv. Trojice, ali, kako nam je rekao Mile Stojković, direktor Turističke organizacije Žagubica, ipak najveću vrednost kraja čine njegovi stanovnici. Pored Srba, najbrojniji su Vlasi, koji su, i pored svih izazova života, uspeli da sačuvaju jezik, običaje i tradicionalni način spremanja jela i pića, što se najbolje pokazuje kada su velika okupljanja, nekad narodni vašari, a danas već tradicionalne manifestacije. Tada Žagubicom odjeknu zvuci srpskog i vlaškog folklora protkani običajima Homolja.