Obilježena godišnjica smrti Arčibalda Rajsa

Vijence na Rajsov grob na Topčiderskom groblju položili su predstavnici ministarstava rada i socijalne politike i unutrašnjih poslova Srbije, velikog broja lokalnih samouprava i udruženja građana opredijeljenih za njegovanje tradicija oslobodilačkih ratova Srbije.

Rajs je rođen 8. jula 1875. u njemačkoj pokrajini Baden, a poslije sticanja osnovnog i srednjeg obrazovanja studirao je u Švajcarskoj, gdje je 1898. stekao zvanje doktora hemije.

Radio je kao asistent na Univerzitetu u Lozani, da bi 1906. dobio zvanje vanrednog profesora kriminalistike, a 1909. osnovao institute za tehničku policiju i kriminalistiku, na kojima su se školovali studenti različitih nacionalnosti, uključujući i one iz Srbije.

Na poziv srpske vlade u Srbiju je došao septembra 1914. godine i tu upoznao holandskog ljekara Arijusa van Tinhovena, koji je ranije počeo istraživanje ratnih zločina nad civilnim stanovništvom.

Rajs je anketu provodio tako što je saslušavao austrijske zarobljenike, odlazio na lice mjesta, otvarao grobove, pregledao leševe i ranjenike, ulazio u kuće i obavljao tehnička ispitivanja, a njeni rezultati su imali ogroman efekat u svijetu, primoravajući javnost da se suoči sa zločinima vojske Austrougarske monarhije.

Najviše ga je interesovao srpski seljak, vojnik, njegovo držanje u nesreći i pobjedi, a fascinantnost, mentalitet i duh srpskog vojnika uticali su da se Rajs trajno veže za Srbiju.

Sa Srpskom vojskom povlačio se preko Albanije, a privrženost istini najviše je ispoljavao ličnim angažovanjem na pomoći srpskim izbjeglicama, zbrinjavanjem srpske siročadi u Švajcarskoj i slanjem pomoći stanovništvu okupirane Srbije.

Dolaskom na Solunski front, Rajs se srodio sa srpskim bićem i postao njegov nerazvojni dio, a kasnije je za angažovanje dobio Medalju za hrabrost, koju je zaslužio neumornim obilaženjem trupa i odlascima na najopasnija mjesta.

Misiju je nastavio i poslije rata, imajući obavezu da rezultate ankete o zločinima uobliči u zvanične izvještaje za predstojeće međunarodne mirovne pregovore, a u Ministarstvu unutrašnjih djela osnovao je dvogodišnju policijsku školu, kojom je upravljao.

Napisao je politički testament apel "Čujte Srbi" - dokument o vremenu od 1918. do 1928. godine.

Umro je 8. avgusta 1929. godine i sahranjen na Topčiderskom groblju, a njegovo srce, prema testamentarnoj želji, pohranjeno je u kapeli u spomeničkom kompleksu na Kajmakčalanu u Makedoniji.