Peking prati planove ruske flote

Peking je obratio pažnju na pregovore između Rusije i Vijetnama u vezi s mogućnošću da ruska RM koristi bazu Kamran. Nedavno je uticajni kineski list „Huancju šibao“ objavio članak pod nazivom „To što se Rusija vraća u Kamran ne mora obavezno biti loše“. Istorija odnosa u trouglu Moskva-Peking-Hanoj nikad nije bila jednostavna. Tim je zanimljivije to što je reakcija kineske strane na eventualno vraćanje ruske flote u Kamran u celini bila neutralna.

Od vremena osnivanja KNR Moskva i Peking su podržavali borbu vijetnamskih komunista protiv francuskih kolonijalista, a zatim i protiv Amerikanaca, koji su branili vladu Južnog Vijetnama. Ova podrška se nastavila čak i nakon raskida odnosa između KPSS i KPK 1960-ih godina. Međutim, posle ujedinjenja Vijetnama odnosi između Hanoja i Pekinga su se pokvarili. Paradoksalno je, ali tačno da su nakon završetka rata u Vijetnamu odnosi između tri socijalističke države više određivani geopolitičkim razlozima nego ideologijom. Ujedinjeni Vijetnam je počeo da pretenduje na važniju ulogu u regionu suprotstavljajući se želji Pekinga da postane lider komunističkog pokreta u celoj Aziji. Kina je u odgovor odlučila da se osloni na krvavi režim „crvenih Kmera“ u susednoj Kambodži podržavši ga u konfliktu s Hanojem. A kad je vijetnamska vojska svrgla ovaj režim, Kina je namislila da održi „krvavu lekciju“ samom Vijetnamu, ali je pretrpela uvredljiv poraz u vojnom konfliktu u februaru 1979. godine. Ovaj oružani sukob je nazvan prvim socijalističkim ratom.

Danas su odnosi između Pekinga i Hanoja i dalje zategnuti. Glavni kamen spoticanja je teritorijalni spor o pripadnosti Paraselskih ostrva i ostrva Spartli u Južnom Kineskom moru. Vijetnam je zabrinut zbog napretka kineske ekonomske i vojne moći i jačanja pozicija Pekinga u regionu i u svetu. Hanoj počinje da traži saveznike za obuzdavanje bivšeg socijalističkog druga. Pošto su glavni geopolitički konkurent KNR – SAD, Vijetnam mora da traži međusobno razumevanje s nekadašnjim neprijateljem. SAD takođe pokušavaju da pronađu protivtežu uticaju Kine u regionu, a zainteresovane su i za saradnju s Vijetnamom.

U ovom smislu je aktivnija diskusija u vezi s korišćenjem vijetnamske baze ratne mornarice Kamran posebno zanimljiva. Do 1972. godine koristila ju je vojska SAD. Posle poraza Južnog Vijetnama 1975. godine baza je prešla pod kontrolu severnovijetnamske vojske, a 1975. godine je predata SSSR na besplatno korišćenje. Posle raspada SSSR ruska flota praktično nije koristila Kamran, a od 1. januara 2002. godine on je bio zatvoren. Od 2003. godine su počeli pregovori o mogućnosti da Kamran koriste brodovi SAD. U junu 2012. godine je zaiteresovanost za bazu prilikom posete potvrdio ministar odbrane SAD Leon Paneta, prvi šef Pentagona koji je doputovao u socijalistički Vijetnam.

U Pekingu je ispoljeno veliko nezadovoljstvo planovima o američko-vijetnamskoj vojnoj saradnji. U tome su neki videli još jedan korak na stvaranju američkog sistema za usporavanje razvoja Kine i napad na njenu teritorijalnu celovitost. Iako SAD zvanično ne podržavaju teritorijalne pretenzije Vijetnama obe strane se zalažu za mogućnost međunarodnog posredovanja, dok se Kina odlučno protivi internacionalizaciji konflikta.

Zato je u Pekingu velika pažnja poklonjena planovima za povratak ruske flote u Kamran. Pitanje o tome da se ovde stvori baza za materijalno-tehničku podršku ruske RM je razmatrana, između ostalog, za vreme posete Dmitrija Medvedeva Vijetnamu početkom novembra 2012. godine. Po izjavi ruskog premijera, diskusija u vezi s ovim pitanjem će se nastaviti.

U Kini je ova novost primljena s pomešanim osećanjima. S jedne strane, Peking ljubomorno prati poboljšavanje odnosa između Moskve i Hanoja. Neki su ovde posebno nezadovoljni saradnjom ruskih i vijetnamskih kompanija na osvajanju prirodnih bogatstava podvodnog kopna, premda je Moskva obećala da neće obavljati nikakvu delatnost na spornim teritorijama. S druge strane, Kini više odgovara da se u Kamranu nalazi RF prijateljske Rusije nego da tu dođu SAD.

Verovatno u Kini preovladava drugo mišljenje. O ovome svedoči i članak u „Huancju šibao“. Njegov autor vojno-pomorski analitičar Li Czjan je podvrgavajući odlučnoj kritici planove Vijetnama za internacionalizaciju teritorijalnog spora uzdržaniji prema Rusiji. On smatra da iako će rusko vojno prisustvo u regionu situaciju učiniti još složenijom, ono može da pruži Kini više prostora za manevrisanje.

Kao što je poznato, u sporovima država u regionu Rusija ne zauzima poziciju nijedne od strana. Kina je strateški partner Rusije i bliski odnosi s njom su krajnje važni. Međutim, i obnavljanje tradicionalnih prijateljskih veza s Vijetnamom, kao i razvoj saradnje na obostranu korist s drugim zemljama ATR odgovara nacionalnim interesima Rusije.

Aleksandar Lukin,