(N)i Valentin (n)i Trifun

U poslednjih nekoliko godina sve je uočljiviji trend da mladi ljudi u Srbiji, ali i u Rusiji obeležavaju praznike koji ne potiču iz pravoslavne tradicije. Najčešće oni sami, zapravo ne znaju izvorno značenje tih praznika.

U Moskvi je tako, krajem oktobra moguće videti maskiranu omladinu koja veselo odlazi da proslavi Noć veštica (Halloween, praznik koji su najpre irski imigranti preneli u Ameriku u 19.veku) . Isto tako, 14.februara prodavci cveća, slatkiša i plišanih igračaka imaće pune ruke posla. I restorani će dobro zaraditi na ovaj dan kada se proslavlja „Sveti Valentin-Dan zaljubljenih“. Istini za volju trebalo bi pomenuti da tog 14.februara pravoslavna crkva obeležava dan Svetog Trifuna- zaštitnika mladog vina i useva.

Ko su uopšte ova dva sveca i kojeg bi trebalo slaviti? Ova pitanja postavili smo stručnjaku. Dr Katarina Mitorvić istraživač-saradnik Centra za istorijsku geografiju i istorijsku demografiju Filozofkog fakulteta u Beogradu, govori ko je bio Sveti Trifun:

- Sveti Trifun, svetac koji se u pravoslavnoj crkvi proslavlja 14.februara, rođen je u jednom selu nedaleko od grada Apameje u Frigiji u porodici blagočestivih roditelja hrišćana, tako da je stekao isceliteljske moći koje su ga veoma proslavile. Na poziv cara Gordijana on odlazi u Rim, kako bi izlečio njegovu kćer Gordijanu koja je, kako se navodi u žitiju Svetog Trifuna, bolovala od „napada zlih duha“, a prevedeno na današnji rečnik, to znači da je imala određenih psiholoških problema.

Zbog toga što je bio veliki hrišćanin i zato što se proslavio tim svojim isceliteljskim moćima, Sveti Trifun je stradao u progonima hrišćana koje je organizovao rimski car Decije. Progoni su se zbili u Nikeji u zimu 250.godine i posle nekoliko dana mučenja ovaj svetac je pogubljen tako što mu je glava odsečena. Isprva njegovo telo je bilo sahranjeno nedaleko od rodne Apameje, a kasnije su mošti bile prenete u Carigrad.

13. januara 809.godine, mletački trgovci su na svom putu iz Carigrada za Veneciju, noseći telo svetog Trifuna (a koje su najverovatnije otkupili), stali u gradu Kotoru. Čini se da je svetac želeo da ostane u tom gradu, odnosno bura koja se podigla, onemogućila im je dalje putovanje. Nije bilo druge nego da se svečevo telo ostavi u ovom gradu. U ovo doba grad Kotor se nalazio u sastavu Vizantijske arkontije Dalmacije. Sve se to zbilo u vreme kotorskog episkopa Jovana. Andrija Saracenis, ugledni kotorski građanin u to vreme je podigao jednu prvobitnu crkvu Svetog Trifuna koja je bila malih dimenzija. Ova crkvica se nalazila na mestu današnje katedrale koja je podignuta sredinom 12. veka. Ovu crkvu pominje i Konstantin Porfirogenit, vizantijski pisac i sredinom 10.veka govori da u gradu Kotoru počiva Sveti Trifun „koji sigurno leči svaku bolest, a naročito one koji pate od gušenja i problema sa plućima“. Jasno je da on u Kotoru štiti upravo od plućnih problema, obzirom da je klima tamo veoma vlažna i da su ljudi sigurno dosta bolovali, kao uostalom i danas, od bronhijalne astme i raznih reumatskih problema.

Takođe podaci govore da u južnoj Italiji, oko grada Barija i susednih, manjih gradova kao što su Fođa, Leče, Brindizi, kao i na Sicijili i prestonom gradu Palermu postoje crkve posvećene Svetom Trifunu. Tamošnje stanovništvo ovog sveca i dan-danas slavi kao zaštitnika useva i posebno vinograda i mladog vina. Veruje se da Sveti Trifun štiti od suše, poplava, nerodice i napada štetočina. Ustanovljeno je da su ovaj kult sa istoka iz Vizantije u južnu Italiju preneli grčki monasi Vasilijanci- oni se tako zovu jer žive prema pravilima Svetog Vasilija Velikog. Ovi monasi su osnovali jedan čitav niz manastira, bežeći od progona ikonoboračkih vizantijskih careva. Lokalno stanovništvo na jugu Italije, vrlo lepo je prihvatilo kult Svetog Trifuna, koji im je stigao sa istoka i evo već više od jednog milenijuma ga neguje do današnjih dana.

Odakle onda kult Svetog Trifuna u Srba?

Kult Svetog Trifuna se polako širio i na srpske zemlje i danas je ovaj svetac vrlo popularan kod pravoslavaca, kao zaštitnik vinograda i mladog vina. Takođe u narodu se slavi kao svetac koji pomaže kod nerodice, različitih elementarnih nepogoda i svega onoga što bi moglo da naškodi usevima ili da smanji prinose.

Ovaj svetac se uvek prikazuje sa palmovom grančicom i sa krstom, koji su simbol njegovog mučeništva. Danas se Sveti Trifun u pravoslavnom svetu slavi i kao pandan Svetom Valentinu, koji se istog dana, 14. februara po gregorijanskom, odnosno novo-julijanskom kalandaru proslavlja i u zapadnoj, osnosno katoličkoj crkvi.

Recite nam nešto i o Svetom Valentinu...

Dakle, sveti Valentin je dugogodišnji episkop grada Terni . Negde oko 270.godine došao u Rim i postao je rimski episkop. Stradao je u progonima, koje je organizovao car Aurelijan. Smatra se da se to dogodilo 14. februara 273.godine. Pošto je u pitanju svetac iz trećeg veka, iz vremena kada je crkva bila jedinstvena, u principu bi trebalo da ga slave i pravoslavni vernici. Međutim, onako kako je poznat u crkvenim kalendarima, svakako nije zaštitnik ljubavi. On je stradao od ruke vojnika Furija Placidija. U njegovom žitiju stoji da je čak imao punih 97.godina, znači da je bio vrlo star čovek kada je mučen. Stradao je na isti način kao i Sveti Trifun, tako što mu je odsečena glava.

Vidimo da su u početku, oba sveca bili zaštitnici od bolesti i to prevashodno od određenih mentalnih bolesti. Ideja o tome da je Sveti Valentin zaštitnik ljubavi i zaljubljenosti potiče iz mnogo kasnijeg perioda i nema mnogo veza ni sa žitijem ni sa prvobitnom ulogom koju je svetac imao u hrišćanskoj crkvi.

Da li ćete i koji praznik Vi slaviti, odluka ostaje na Vama. A ako odlučite da obeležite 14. februar, onda izaberite da li će to biti uz čašu vina ili slatkiše i plišane igračke. Ono što Vam mi želimo je da budete zdravi i da Vam sve dobro ide....

Jovana Vukotić,