Stvaraoci Srbije – Milutin Milanković

Milutin Milanković

Milutin Milanković, geofizičar, matematičar, astronom, klimatolog, građevinski inženjer, univerzitetski profesor, osnivač Katedre za nebesku mehaniku i svetski uvažavan naučnik, rođen je 28. maja 1879. godine u Dalju, blizu Osijeka. Zbog osetljivog zdravlja osnovno obrazovanje sticao je u kući, a sa deset godina prešao je kod ujaka u Osijek, gde je završio realnu gimnaziju.

Nakon gimnazije otišao je u Beč, gde je pohađao Visoku tehničku školu i sa visokim ocenama diplomirao građevinu 1902, a dve godine kasnije doktorirao je i postao prvi srbski doktor tehničkih nauka. Na poziv srpske vlade, preselio se 1909. godine u Beograd i postao profesor primenjene matematike na Beogradskom univerzitetu.

Kasnije je Milutin Milanković postao i dekan Filozofskog fakulteta. U tom zvanju spominje ga Prosvetni glasnik od 1. februara 1928. godine.

Milutin Milanković

Milutin Milanković je prvi naučnik koji je matematički, objašnjavajući uticaj astronomskih faktora na klimu u prošlosti, precizno objasnio pojavu i nastanak ledenih doba. Zbog toga se danas dugoročne ciklične klimatske promene, uzrokovane astronomskim promenama položaja Zemlje u odnosu na Sunce, po njemu nazivaju Milankovićevi ciklusi. Svoju teoriju je zaokružio knjigom "Kanon osunčavanja Zemlje i njegova primena na problem ledenih doba", štampanom u izdanju Srpske kraljevske akademije početkom 1941. godine. Poznat je i po predlogu reforme julijanskog i gregorijanskog kalendara.

Vreme od 7. avgusta 1940. godine spominje profesora nebeske mehanike Milutina Milankovića u članku "Jugosloveni su zadužili čovečanstvo velikim otkrićima".

Zanimljivo je i Milankovićevo razmišljanje pod naslovom "U carstvu nauka", objavljeno u Srpskom narodu od 5. juna 1943. godine.

Milutin Milanković je preminuo 12. decembra 1958. godine u Beogradu, gde je prvobitno bio sahranjen na Novom groblju, a kasnije je prenet na porodično groblje u Dalju.

Novčanica od 2.000 dinara

Nažalost, mnoge generacije su bile uskraćene za saznanja o ovom naučniku, jer je priznanje najvećeg dela njegovog rada usledilo tek mnogo kasnije. Nasa je Milutina Milankovića svrstala među 15 najvećih umova svih vremena, a u čast njegovih dostignuća u astronomiji po njemu su nazvani jedan krater na Mesecu, jedan krater na Marsu i jedan asteroid. Nagrada Evropskog geofizičkog društva koja nosi njegovo ime ustanovljena je 1993, a 2009. je u Srbiji proglašena godinom Milutina Milankovića. Jedan bulevar na Novom Beogradu nosi Milankovićevo ime, a od 2012. godine njegov lik se nalazi na novčanici od 2.000 dinara.

Autor: Matea Milošević