Ljubavi Vuka Karadžića

Reformator srbskog jezika i otac srpske pismenosti i kulture Vuk Stefanović Karadžić svojim delom ostavio je neprolazan trag u istoriji našeg naroda i države. Reformom pisma, rečnika, očuvanjem narodnog duhovnog blaga, Vuk se uvrstio među velikane srbskog naroda svih vremena. Ipak i pored naučno-književnog rada Vuk je bio čovek kao i svaki drugi. Tako je i on imao ljubavni život, smešten u burne istorijske godine Srbije 19. veka.

O Vukovom ljubavnom životu ne zna se mnogo, tačnije, poznate su svega tri njegove veze, od kojih su prva i poslednja ljubav i najpoznatije istoriji.

Prva ljubav tada mladog, tek zamomčenog Vuka Karadžića bila je njegova vršnjakinja Ruža. Istorija ne beleži njeno prezime već je pominje kao Ružu Todorovu, po ocu Todoru. Ruža i Vuk zavoleli su se u predvečerje izbijanja Prvog srbskog ustanka, kada su oboje imali po 17 godina. Zajedno su čuvali ovce na obroncima oko Tršića i Ruža je Vuku pevala stare izvorne pesme od kojih je neke Vuk kasnijih godina zapisivao i sačuvao do današnjih dana. Bila je to iskrena, mladalačka ljubav i Vukov otac Stevan i Ružin Todor smatrali su da je brak njihove dece samo pitanje vremena.

Ipak, ustanak a potom i Vukova bolest, kad mu je noga trajno ostala zgrčena u kolenu, odvojili su mlade, i to zauvek. Vuk 1811. godine odlazi u Negotin, a kasnije i u Beč, gde ostaje do kraja života. Ruža je  u početku tugovala za njim, ali se kasnije udala i rodila dvojicu sinova. Upravo će njih Vuk spasti nekoliko godina kasnije.

Naime, kada se knez Miloš drugi put vratio na vlast, 1859. godine, nemilosrdno se svetio svim pristalicama dinastije Karađorđević. Među istaknutim karađorđevićevcima bila su i dvojica Ružinih sinova. Saznavši za to, Vuk je uspeo da izmoli kneza Miloša da poštedi sinove Ruže Todorove. Tako je Vuk vratio dug svojoj prvoj ljubavi koju je ostavio, mnogo decenija ranije. Ni Ružini sinovi nisu zaboravili dobročinstvo prve ljubavi njihove majke i došli su na Vukovu sahranu u Beč, 1864. godine da odaju poštu čoveku koji je igrao važnu ulogu u njihovim životima, ali i u životu njihove majke.

Posle Ruže, druga žena koja je igrala važnu ulogu u Vukovom ljubavnom životu bila je Sara, mlada udovica krajinskog kneza i velikog trgovca Miše Karapandžića, sa kojom se Vuk sprijateljio ubrzo po dolasku u Negotinsku krajinu. Vuk i Sara su se upoznali na carinarnici, tačnije đumrukani, gde je Vuk bio zaposlen a Sara često navraćala. Lepa, stasita i desetak godina starija od Vuka, koji je tad imao oko 25 godina, Sara nije promakla oku mladiću iz Tršića. Zbog svoje noge Vuk nije ni pokušavao da joj priđe ali je prvi potez povukla upravo Sara i između njih dvoje planula je ljubav.

Još jedanput se napad Turaka umešao u Vukov ljubavni život i on je napustio i Negotin i Saru, uputivši se prema Austriji i Beču. Kasnije je Vuk nekoliko puta pokušavao da pismima privoli Saru da i ona dođe kod njega u Beč, ali je ona to odbila poručivši mu da je najbolje da je zaboravi.

I Vuk je zaista zaboravio Saru. U Beču je ubrzo upoznao Anu Mariju Kraus, kći bogatog austrijskog trgovca sa kojom je imao čak trinaestoro dece, od kojih je samo dvoje nadživelo roditelje: kći Vilhelmina-Mina, čuvena slikarka, i sin Dimitrije, vojno lice.

Iako je Vuk s Anom imao skladan i srećan brak, svoju prvu ljubav, Ružu Todorovu iz Tršića, nikada nije zaboravio. U svojim Memoarima poverio se da je kao već zreo čovek dolazio u Tršić, i nije sreo Ružu. Bio je srećan zbog toga jer mu se tako ispunila želja da ga nikad ne vidi hromog.

Prva Ruža i poslednja Ana. Vukove ljubavi, svaka na svoj način, obeležile su život čoveka koji je od malenog Tršića do velikog, carskog Beča proneo slavu srpske kulture i narodnog stvaralaštva.

Autor: Srećko Milovanović
Ilustrator: Zoran N. Đorđević
Zabavnik