Moskovski međunarodni filmski festival - pobednici i pobeđeni

Staljingradska bitka. Pobednici i pobeđeni. To je specijalni program MMKF, posvećen 70. godišnjici ključne bitke u Drugom svetskom ratu. U njemu učestvuje 8 ruskih i nemačkih filmova, koji predstavljaju dva pogleda na rat. Među filmovima ima arhivskih, iz kolekcije Gosfilmofond, kao i onih snimljenih 1990-ih godina.

Prvi film o Staljingradu je snimljen u Sovjetskom Savezu još za vreme rata – 1944. godine, prema motivima pripovetke Konstantina Simonova «Dani i noći», posvećen herojskoj odbrani grada. U toku 10 posleratnith godina sovjetski filmski reditelji i filmski dokumentaristi su se nekoliko puta vraćali temi Staljingrada. 1970-ih godina reditelj, učesnik rata Grigorij Čuhraj je predložio gledaocima svoju viziju rata i velike bitke u filmu Sećanje, zasnovanom na ekspresivno montiranim fragmentima vojne filmske hronike. 1989. godine je reditelj Jurij Ozerov prvi pokazao Staljingradsku bitku očima sovjetskih i nemačkih vojnika i oficira. Film je bio snimljen zajedno s kolegama iz NDR, Čehoslovačke i SAD. Danas ruskim gledaocima predstoji da upoznaju kako te događaje prikazuju nemački filmski umetnici.

Uoči 22. juna – tragičnog dana u istoriji Rusije – gledaoci su videli film «Lekar iz Staljingrada», koji je snimljen u SRN 1958. godine. Film je posvećen nemačkim vojnim zarobljenicima, koji su se našli u logoru posle Staljingradske bitke. U centru filma je život nemačkog lekara Belera, iskusnog neurohirurga, koji spasava sina komandanta logora, on je imao tumor mozga. Zahvaljujući Beleru i uspešnoj operaciji, 150 nemačkih zarobljenika se vraća u otadžbinu. Poznati ruski reditelj Aleksandar Adabašjan priznaje da je gledao taj film zainteresovano.

- Danas snimam film, povezan upravo s tim periodom rata, ali s druge strane. To je nemački koncentracioni logor, istinita priča. Inače bilo je zanimljivo pogledati kako su to zamišljali 1959-h godina s one strane. Svaka zemlja se trudi da stvara mitologiju o svojoj istoriji. To je nemački pokušaj: plemeniti Nemci, doduše imaju neke negativne strane, i primitivni Rusi, sa jednim izuzetkom – doktor s njegovim ljudskim odnosom prema nemačkom kolegi. Inače, taj film je snimljen za Nemce, da bi shvatili: mi smo izgubili rat, ali smo ipak jači, postojimo kao nacija, svet to ceni, kako su ocenile ruske žene…

Žene su na filmu zaista neravnodušne prema prefinjenim nemačkim muškarcima. Čak goropadna žena-lekar, koja je izgubila u ratu muža, zaljubljuje se u Nemca.

Istoričar filmske umetnosti Filip Štjasni iz Berlina, koji prati program, sa svoje strane je rekao da u tom filmu nema istorijske istine, to je odraz toga, šta su mislili o tim događajima u Nemačkoj u vreme, kada je snimljen taj film.

- Taj je film snimljen za obične gledaoce. On je dosta konzervativan, što se tiče ondašnjih stereotipa. Naprimer, u književnosti istog doba u Nemačkoj bili su mnogo hrabriji pokušaji da se shvati sopstvena prošlost. Tamo su iznosili mišlenje različitih strana, to su bile dvostruke knjige. Naprimer, 5 godina posle rata je u Nemačkoj bila štampana knjiga Aleksandra Kliga Opis Staljingradske bitke, to su bile njegove uspomene. On je čitavog života pokušavao da savlada tu traumu, slike, koje su ostale u njegovom sećanju.

Filip Štjasni je takođe izneo interesantnu pojedinost. Prema njegovim rečima, krajem 1950-h godina u Zapadnoj Nemačkoj se vodila široka diskusija da li je zemlji potrebno nuklearno oružje? Protivnici naoružanja su uvek navodili Staljingradsku bitku, tvrdeći da se ne sme dopustiti takvo krvoproliće. Onda je reč Staljingrad bila u Nemačkoj simbol pacifizma.