Ana Jakšić Glinska - baka Ivana Groznog

Ana Jakšić se negde između 1501. i 1506. godine, udala za kneza Vasilija LJvovog Glinskog, koji je umro već 1515.godine. Iako je trajao kratko, ovaj brak je bio vrlo plodan, u njemu su rođeni trojica sinova i tri kćeri. Jedna od njih, Jelena, udala se za moskovskog velikog kneza Vasilija III i rodila mu dvojicu sinova od kojih je jedan potonji car Ivan IV Grozni (1530-1584)

Jakšići su pripadali starom srbskom plemstvu, za „Glas Rusije“ pripoveda Katarina Mitrović, istraživač- saradnik Centra za istorijsku geografiju i istorijsku demografiju Filozofkog fakulteta u Beogradu:

- U pitanju je porodica koja je igrala značajnu ulogu u odbrambenom sistemu južnih granica Kraljevine Ugarske od turskih napada. Braća Stefan i Dmitar Jakšić su prešli u Ugarsku nekoliko godina posle pada Smdereva pod tursku vlast i nestanka srpske srednjovekovne države, što se dogodilo 1459. godine. Oni su, po svoj prilici, bili sinovi Jakše Breščića, istaknutog dvoranina despota Đurađa Brankovića. Jakša je komandovao srbskim odredom od 1500 boraca koji je despot Đurađ bio prinuđen da pošalje Mehmedu Osvajaču prilikom opsade Carigrada 1453. godine, a obavljao je i neke diplomatske poslove zbog čega je u despotovo ime putovao u Dubrovnik. Stefan i Dmitar Jakšić su u Ugarsku prešli u drugoj polovini 1464. godine na poziv kralja Matije Korvina, koji im je dodelio posede u čanadskoj županiji sa centrom u gradu Nađlaku. Narednih godina i decenija Jakšići su stekli nova imanja, uglavnom se radilo o darovima mađarskih kraljeva zbog njihovih zasluga u borbi protiv Turaka, tako da su imali prostrane posede u čanadskoj i aradskoj županiji i Erdelju, odnosno u Pomorišju. Jakšići su komandovli banderijima (konjičkim odredima) koji su se proslavili u okršajima sa Turcima. Te odrede činili su mahom Srbi nastanjeni u Pomorišju i okolnim krajevima. Jakšići su u prvoj generaciji držali do svog srbskog porekla, čak su održavali veze sa Svetom Gorom. Milica, supruga Stefana Jakšića, se 1506. godine obavezala da će manastiru Hilandaru godišnje darivati 130 dukata.

Katarina, recite nam kako je došlo do toga da su se Jakšići orodili sa velikim moskovskim knezovima?

- Stefan i Milica su imali šestoro dece o kojoj se sačuvao spomen u onovremenim spisima – tri sina i tri kćeri. Jedna od kćeri, Ana, udala se negde između 1501. i 1506. godine za litavskog kneza Vasilija LJvovog Glinskog, koji je umro već 1515. godine. Supruga ga je nadživela više od trideset godina. Iako je trajao kratko, ovaj brak je bio vrlo plodan, u njemu su rođeni trojica sinova i tri kćeri. Jedna od njih, Jelena, udala se za moskovskog velikog kneza Vasilija III. Ovaj brak potresao je rusku aristokratiju, a o njegovoj legitimnosti se raspravljalo čak i na Svetoj Gori. Naime, Vasilije III je imao zakonitu suprugu Solomniju Soburovu, koju je protiv njene volje poslao u manastir stoga što nije mogla da mu rodi naslednika. On je bio sin Ivana III Vasiljeviča (1462-1505), velikog moskovskog kneza koji je uspeo da ostvari prevlast nad svim udeonim kneževinama severoistočne Rusije, uključujući i Novgorod.

Pred kraj vladavine Ivan III se u poveljama potpisivao po milosti Božijoj gospodar cele Rusije. Bio je oženjen nećakom poslednjeg vizantijskog cara Konstantina Dragaša, koja je i sama bila srbskog porekla. Posle pada Carigrada pod vlast Osmanlija (1453) u crkvenim krugovima se negovala ideja o Moskvi kao trećem Rimu. Jelena Glinska je Vasiliju rodila dvojicu sinova – potonjeg cara Ivana IV Groznog (1530-1584) i Georgija, kneza Uglickog (1533-1584). Ivan Grozni je vrlo poštovao majčinu porodicu, pa je svog ujaka, kneza Mihaila Glinskog, koji je po majci Ani bio Srbin, postavio za carskog vojvodu i namesnika u Novgorodu.

Da li je zaista porodica Jakšić bila tako plemenitog roda?

- Za vreme vladavine prvog ruskog cara Ivana IV Groznog izvršena je redakcija starih srbskih rodoslova sa ciljem da se Jakšići preko Brankovića i Lazarevića povežu sa Nemanjićima. Reč je, razume se, o iskonstruisanom srodstvu. Muški ogranak porodice Jakšić izumro je još 1543. godine. Međutim, sastavljanje rodoslova Jakšića pod nazivom "Ukaz o srbskih careh i kraljeh i despoteh i velikih knezeh" bilo je potrebno da bi se pokazalo kako su Jelena Glinska, velika kneginja moskovska ili srbska, kako se u ovom spisu naziva, i njen sin Ivan Grozni, prvi ruski car, zapravo potomci srpske svetorodne dinastije Nemanjića.

Za kraj, recite nam, da li je još neka Jakšićka bila udata za nekog ruskog kneza ili bojara?

- Zanimljivo je još napomenuti da je tetka Jelene Glinske, sestra njene majke Ane, Jelena Jakšić zaista bila udata za srbskog despota Jovana Brankovića († 10. decembar 1502), unuka despota Đurđa, sa kojim je imala dve kćeri. Njen drugi suprug bio je hrvatski velikaš Ivaniš Berislavić, koji je zahvaljujući ovom braku poneo titulu srbskog despota. Jelena je sa njim imala više dece, od kojih se kćer Hana dva puta udavala za ruske bojare. Prvi put za Sanguška, maršala volinskog, a drugi put za kneza Zbarskog. Nije poznato da li je Hana imala potomstvo.

Jovana Vukotić,