Dan oslobođenja Beograda

Bitka za oslobođenje Beograda, u kojoj je poginulo 20.000 ljudi, jedna je od najvećih i najznačajnijih bitaka na Balkanu u Drugom svetskom ratu.

Za 11 dana, koliko su borbe trajale, poginulo je 15.000 pripadnika nemačkih okupacionih snaga, dok je blizu 9.000 zarobljeno.

Prva armijska grupa NOVJ imala je oko 3.000 poginulih i 4.000 ranjenih, a četvrti korpus Crvene armije izgubio je 960 vojnika i oficira.

Dogovor o zajedničkoj ofanzivi sa Rusima postigao je vrhovni komandant NOVJ-a Josip Broz Tito, kada je shvatio da nema ništa od britanskog iskrcavanja na Jadranu i da u zemlju treba da uđe Crvena armija, koja je nezaustavljivo napredovala na svim frontovima.

U tajnosti, bez znanja Britanaca, Tito je u noći između 18. i 19. septembra odleteo u Rumuniju, a zatim i u Moskvu, gde je 21. septembra sklopio dogovor sa Staljinom o zajedničkim operacijama u Jugoslaviji.

Oko 80.000 pripadnika jugoslovesnke i sovjetske armije vodilo je teške borbe sa oko 55.000 pripadnika nemačke armijske grupe "Šumadija", kojom je komandovao general Hans Felber.

 

Ofanziva za oslobađanje samog grada, koji je iznutra bio miniran, započela je 14. oktobra i do kraja su vođene teške ulične borbe.

Beogradskom operacijom okončana je 1.287 dana duga nemačka okupacija, stvorena velika oslobođena teritorija i onemogućeno povlačenje grupe "E" nemačke armije iz Grčke najkraćim pravcem, što je bilo od velikog značaja za dalje borbe u Jugoslaviji, ali i za južno krilo Crvene armije u daljim operacijama za slom Vermahta.

Na Groblju oslobodilaca Beograda počiva 961 borac Crvene armije i 2.994 pripadnika NOVJ-a, od toga većina (2.092) u zajedničkoj grobnici.

Ruski generali Ždanov i Birjuzov, koji su učestvovali u oslobađanju Beograda, poginuli su 20. oktobra 1964. godine, kada je njihov avion udario u Avalu, prilikom dolaska na proslavu godišnjice oslobođenja.