Sedam mesta na kojima je vreme stalo

1. „Put kostiju“ u Sibiru

Danas napušten put od Magadana do Jakutska, koji su izgradili zatvorenici GULAG-a, naziva se „Put kostiju“. Put je građen u surovim logorskim uslovima, često po ekstremno niskim temperaturama, usled čega je stradalo deset hiljada ljudi. Put se ne koristi otkako su mostovi, izgrađeni još 1930-ih, počeli da se ruše. Inlag (Indigirski vaspitno-radni logor) je jedan od najmanje poznatih logora sistema GULAG.

2. Groblje brodova na Severnom ledenom okeanu

Izvor: cr2livejournal.com

Teriberka je malo naselje na severnoj obali Kolskog poluostrva, na krajnjem severozapadu Rusije. Osnovano u prvoj polovini 17. veka kao sezonsko stanište ribolovaca, naselje je ubrzo steklo status velikog ribolovačkog centra. Sa pojavom velikih teretnih brodova 1960-ih ribarenje u Teriberki je počelo da zamire. U naselju nije postojao punkt za registraciju odlazaka i dolazaka ribarskih brodova, zbog čega su ribolovci bili prinuđeni da odlaze u najbliži grad, Murmansk. Danas je najveća znamenitost ovog naselja groblje brodova na obali Barencovog mora (deo Severnog ledenog okeana).

3. Mrtva šuma na Kamčatki

Fotografija: Ivan Dementijevski.

Erupcija vulkana Ploski Tolbačik na poluostrvu Kamčatka 1975. trajala je čak godinu i po dana. Za to vreme lava je spalila četinarske šume na njegovim padinama. Kilometrima unaokolo teren je bio sasvim pokriven pepelom i šljakom. Vulkanska pustoš toliko je podsećala na površinu Marsa da su upravo na ovom mestu vršena ispitivanja prvih sovjetskih letelica za spuštanje na Mesec i Mars. Šume su pokrivene slojem pepela debelim 7 metara, iz kojeg i 39 godina kasnije još uvek ne raste vegetacija.

4. „Konzervirano“ naselje na arhipelagu Špicbergen

Naselje Piramida, koje se nalazi na arhipelagu Špicbergen [norveški arktički arhipelag koji zahvaljujući ugovoru iz 1920. koristi i Rusija - prim. ur.] na geografskoj širini centralnog Grenlanda, osnovano je pored najsevernijeg rudnika na svetu iz kojeg se vadio ugalj. Odrednica „najseverniji“ ovde je primenjiva gotovo na sve - od „najsevernijeg spomenika Lenjinu“ (na slici) do „najsevernijeg bazena na svetu“. U vreme najvećeg privrednog napretka SSSR-a u Piramidu je doneseno nekoliko tona zemlje crnice. Pri tome je bilo zabranjeno hodati po travnjaku koji je rastao na „ruskoj zemlji“. Osim ove neobične zabrane, na arhipelagu važi i zakon koji zabranjuje umiranje na njegovoj teritoriji. Čak i u slučaju da čovek umre na ostrvu, biće sahranjen na kontinentu, jer se u uslovima večitog leda telo posle sahranjivanja ne raspada i privlači pažnju belih medveda i drugih grabljivica.

Naselje Piramida je zatvoreno i napušteno 1998, kada je obustavljena eksploatacija uglja.

5. Prsten napuštenih gradova iza polarnika

Grad Vorkuta, koji se nalazi u zoni večitog snega i leda, sredinom 20. veka je bio poznat kao centar najvećeg logora GULAG-a sve do 1980-ih. Međutim, grad je pri osnivanju imao drugačiju namenu. Radničko naselje Vorkuta osnovali su geolozi na mestu nalazišta kamenog uglja. I danas je okruženo čitavim nizom prigradskih naselja (ona se nalaze pored rudarskih okana sa ukupno 130 hiljada stanovnika). Ova naselja čine Vorkutinski prsten. Zatvorena maršruta poluprečnika 50 km obuhvata 7 gradova i prolazi kroz Vorkutu. Danas je zbog zatvaranja preduzeća za eksploataciju uglja od 13 rudarskih okana ostalo ih je samo pet, a od sedam naselja samo u dva još uvek žive ljudi. Opustela naselja su postala avetinjski gradovi, „zamrznuti“ usred snegom pokrivene tundre.

6. „Kužno utvrđenje“ u centru Sankt Peterburga

Podignuto kao građevina sa odbrambenom namenom na veštačkom ostrvu u centru Finskog zaliva, utvrđenje „Imperator Aleksandar I“ (nazvano po bratu Nikolaja I) nikada nije učestvovalo u borbenim dejstvima. Početkom 20. veka, za vreme izbijanja treće pandemije kuge u Evropi, u njemu je otvorena laboratorija za proizvodnju vakcina protiv kuge. Delotvornost vakcina proveravana je na konjima, zbog čega je u utvrđenju izgrađen lift za podizanje životinja u laboratoriju, u konjušnice je uvedeno parno grejanje, a za kremaciju konjskih leševa izgrađena je peć. Uprkos strogoj kontroli, na teritoriji utvrđenja dva puta je izbila kuga. Danas se do „Kužnog utvrđenja“ organizuju ekskurzije, a planirano je da u skoroj budućnosti ovde bude otvoren zabavni park.

7. Transpolarna magistrala

Izvor: ecotourist.net.

Izgradnja železničke pruge duž polarnog kruga po maršruti Salehard-Igarka je bio deo grandioznog plana Josifa Staljina da izgradi pandan Transsibirskoj magistrali i da spoji zapad sa krajnjim istokom zemlje, ali na Krajnjem Severu. Uprkos surovim prirodnim uslovima (močvarni teren, hladnoća do -50 stepeni Celzijusa, nedostatak puteva) vodila se intenzivna gradnja. Zatvorenici su godišnje postavljali do 100 km pruge. Za razliku od drugih velikih građevinskih poduhvata sovjetskog vremena, Transpolarna magistrala nikada nije zaživela. Iako je delimično uklonjena, duž maršrute se još uvek nailazi na gotovo nedirnute barake, kuće, železničke stanice i zarđale lokomotive. Danas u gradu Salehard postoji muzej posvećen izgradnji Transpolarne magistrale.

Dmitrij Sevastjanov,
Ruska reč