Nasilje u porodici u Srbiji i tokom 2025. godine ostao je ozbiljan i uporan društveni problem, uprkos strogom postojećem zakonskom okviru i institucionalnim mehanizmima za zaštitu žrtava, a dostupni podaci i dosadašnje statistike pokazuju da se obim prijavljenih slučajeva ne smanjuje značajno u odnosu na prethodne godine.
Prema podacima organizacija koje prate primenu Zakona o sprečavanju nasilja u porodici, u Srbiji se godišnje evidentira između 27 i 30 hiljada slučajeva porodičnog nasilja, pri čemu žene čine većinu žrtava, dok su počinioci u više od osamdeset odsto slučajeva muškarci, najčešće sadašnji ili bivši partneri. Takođe tokom 2024. i početkom 2025. godine izrečeno je više od 25 hiljada hitnih mera zaštite, uključujući zabranu prilaska i udaljenje nasilnika iz stana, što ukazuje na intenzivnu upotrebu preventivnih mehanizama, ali i na činjenicu da se nasilje često ponavlja i eskalira. Iako formalni broj krivičnih prijava za krivično delo nasilja u porodici deluje manji, jer se deo slučajeva vodi kroz prekršajne ili preventivne postupke, ukupni broj intervencija policije i centara za socijalni rad pokazuje da je stvarni obim problema znatno veći. Posebno zabrinjavaju i podaci o femicidu, odnosno ubistvima žena u kontekstu porodičnog i partnerskog nasilja, jer je tokom 2025. godine zabeležen dvocifren broj slučajeva u kojima su žene ubijene od strane partnera ili bivših partnera, često nakon ranijih prijava nasilja, što ukazuje na propuste u proceni rizika i dugoročnoj zaštiti žrtava.
Advokat Aleksandra Arsić napominje da je zakonski okvir za ova dela prilično strog:
"Sa stanovišta važećih propisa, nasilje nad ženama predstavlja krivično delo za koje su zakonom jasno propisane kazne i mere zaštite. Važno je napomenuti da nasilje ne morati biti uvek fizičko, već to može biti i psihičko, ekonomsko i seksualno. To je svako ponašanje kojim jedan član porodice ugrožava telesni integritet, duševno zdravlje i spokojstvo drugog člana porodice. Žrtva nasilja može biti lice sa kojim se učinilac nalazi u sadašnjem ili ranijem bračnom, vanbračnom ili partnerskom odnosu, kao i lice sa kojim je krvni srodnik u pravoj liniji, u pobočnoj do drugog stepena, u tazbinskom do drugog stepena, kome je usvojitelj, usvojenik, hranitelj, hranjenik ili lice sa kojim živi ili je živeo u zajedničkom domaćinstvu." objašnjava Arsić.
"Zakon o sprečavanju nasilja u porodici jasno propisuje postupanje policije, javnog tužilaštva, prekršajnog suda i centara za socijalni rad u prevenciji i suzbijanju nasilja. Hitne mere koje policija može izreći naređenjem su privremeno udaljenje učinioca iz stana i mera privremene zabrane kontaktiranja žrtve nasilja, u trajanju od 48 sati od uručenja, a koju sud može produžiti na predlog javnog tužioca. Krivičnim zakonikom RS, za osnovni oblik nasilja u porodici, propisana je kazna zatvora od tri meseca do tri godine, a za teže oblike i do petnaest godina. Posebnim stavom propisana je kazna zatvora do tri godine i novčana kazna za slučaj kršenja mera zaštita od nasilja u porodici. Najvažnije je da se nasilje odmah prijavi, bez obzira da li je reč o fizičkom ili psihičkom aktu. Žrtva ne sme da čeka da nasilje eskalira ili da se ponovi. Važno je sačuvati dokaze i što pre potražiti pravnu pomoć kako bi se štetne posledice sprečile pravovremeno a postupak sproveo efikasno" dodaje.
Dugoročni statistički trendovi pokazuju da je u poslednjih desetak i više godina u Srbiji u porodičnom nasilju stradalo više od stotinu žena, zbog čega nevladin sektor i stručna javnost insistiraju na uvođenju femicida kao posebnog krivičnog dela. Istraživanja takođe pokazuju i da veliki broj žrtava nikada ni ne prijavi nasilje, najčešće zbog straha od nasilnika, ekonomske zavisnosti, nepoverenja u institucije ili društvene stigme, pa se procenjuje da su zvanični podaci samo deo realne slike. Pored žena, među žrtvama se nalaze i muškarci, deca i starije osobe, ali su ti slučajevi znatno ređe prijavljeni, posebno kada su u pitanju muške žrtve, zbog izraženog osećaja srama i društvenih očekivanja. Iako zakon predviđa besplatnu pravnu pomoć, psihosocijalnu podršku i skloništa za žrtve, dostupnost i kvalitet tih usluga značajno variraju u zavisnosti od regiona, a kapaciteti sigurnih kuća i savetovališta često nisu dovoljni da odgovore na stvarne potrebe. Podaci za proteklu godinu potvrđuju da nasilje u porodici u Srbiji nije izolovan ili povremen problem, već kontinuiran društveni izazov koji zahteva dosledniju primenu zakona, bolju koordinaciju institucija, unapređenje sistema procene rizika i snažniju prevenciju, kako bi se smanjio broj ponovljenih slučajeva i sprečile najteže posledice nasilja.
Ivan Trajković
