ZIS-3

Savršenstvo ove ili one vrste oružja ne proverava se samo njegovom borbenom primenom, već i vremenom. Legendarni sovjetski top ZIS-3 je najmasovnije sovjetsko artiljerijsko oružje, koje se proizvodilo u godinama Drugog svetskog rata. Zahvaljujući svojim istaknutim borbenim, eksploatacionim i tehnološkim osobinama ovo oruđe stručnjaci smatraju za jedno od najboljih oruđa iz Drugog svetskog rata. U posleratno vreme ZIS-3 je dugo bio u naoružanju Sovjetske vojske, a takođe se aktivno izvozio u niz zemalja, a u nekim od njih je i danas deo naoružanja. U masovnoj količini ZIS-3 se u jedinicama sovjetske armije pojavio 1942. godine. A godinu dana kasnije ovo oruđe je postalo glavno u divizijskoj topovskoj artiljeriji, kao i u protivtenkovskim istrebljivačkim jedinicama. U Kurskoj bici ZIS-3 je zajedno s 45-mm protivtenkovskim topovima i 122-mm haubicama M-30 činio osnovu sovjetske artiljerije. Tada su se pokazale mane oklopnog dejstva oruđa protiv novih nemačkih tenkova i samohoda, što je u nekoliko ublaženo uvođenjem u borbeni komplet podkalibarske, a od kraja 1944. godine i kumulativne municije. Kasnije, do kraja rata ZIS-3 je čvrsto zadržavao status glavnog divizijskog topa, a od 1944. godine zbog smanjenja tempa proizvodnje protivtenkovskog oruđa, de fakto je postao glavni protivtenkovski top RKKA. Glavni aduti ZIS-3 u poređenju s drugim domaćim i inostranim oruđem bili su krajnja jednostavnost u eksploataciji i vrlo visoka tehnologičnost njegove proizvodnje. Za uslove, koji su postojali u SSSR za vreme rata, to je predstavljalo važnu prednost. Nivo pripreme ličnog sastava artiljerijskih jedinica u ogromnom broju slučajeva je bio nizak, a u uslovima krajnje ubrzane pripreme u jedinicama za obuku sposobnost oruđa da izdrži nedostatak potrebnog tehničkog održavanja usled niske tehničke kvalifikacije personala predstavljala je odlučujući argument u njegovu korist. Krajem Drugog svetskog rata sovjetska vojska je aktivno primenjivala ZIS-3 u ratu s Japanom. Po stanju na 2007. godinu ZIS-3 je bio u naoružanju petnaestak zemalja Afrike i Azije.