Martinići duhovno središte Bjelopavlića

DANILOVGRAD - Na temeljima drevne crkve iz devetog vijeka posvećene Svetom arhangelu Mihailu u Gradini u Martinićima juče je proslavljena hramovna slava. Liturgiju je služio Slobodan Zeković, danilovgradski paroh sa sveštenstvom. Hramovna slava ove crkve obnovljena je prije nekoliko godina, a od tada vjernici na dan čuda Svetog arhangela Mihaila okupljaju se na ostacima hrama. Taj praznik po crkvenom kalendaru praznovao se u srijedu, 19. septembra, ali liturgija zbog vjernika održana je juče.
- Hrišćani još iz prvih vjekova gradili su hramove posvećene arhangelima. Anđeli sjede pred prestolom stvoritelja i pjevaju himne u njegovu slavu. Zbog toga su i ljudi, želeći da postanu bliski i nalik Bogu, često svoje hramove posvećivali anđelima, među kojima je na prvom mjestu Mihailo. Predanje govori da je ovdje jedno vrijeme bilo sjedište dukljanske episkopije i da je u srednjem vijeku ovaj prostor bilo veliko državno, ali i duhovno središte ovdašnjeg naroda. Zbog sjećanja na naše duhovne pretke mi se danas ovdje okupljamo da budemo slični njima i da se od njih učimo vjeri i životu – istakao je paroh Zeković, dodajući da se crkva po ugledu na ovu iz Gradine gradi u Orašju nadomak Danilovgrada.
Inače, za ovaj hram i Gradinu poznata je priča o velikom srednjovjekovnom gradu na ovom prostoru koji se zvao Lontodokle. Početkom sedamdesetih godina prošloga vijeka otkriveni su njegovi ostaci, a nešto kasnije obavljena su temeljna arheološka istraživanja koja su potvrdila da je Lontodokle bio duhovno i administrativno središte Duklje. Od iskopina djelimično je rekonstruisan izgled oltara i većeg dijela crkve, a ta postavka danas se nalazi u Zavičajnom muzeju u Danilovgradu. Nažalost, dalja iskopavanja su zbog nedostatka novca stala početkom osamdesetih godina i od tada arheolozi nijesu vršili iskopavanja. U planovima Zavičajnog muzeja nastavak iskopavanja na Gradini ponavljaju se iz godine u godinu, ali dosad od toga ništa nije bilo. A da bi arheolozi i ostali imali ovdje puno posla dokazuje i otkrivanje groba pri samoj crkvi na koji su naišli mještani. Po svemu navedenom Martinići i Gradina su jedan od duhovnih središta Bjelopavlića.
Nakon liturgije vjernici su bili gosti Željka Saveljića, koji je bio domaćin ovogodišnje slave. Sljedeće godine domaćin će biti Vujadin Vujadinović.

U Gradini se rodio Sveti Sava

Paroh Zeković je naglasio da savremeni istoričari sve više govore o Gradini kao mjestu rođenja Svetog Save. Njegove riječi potvrdio je i Milutin Veković, profesor filosofije iz Danilovgrada i autor monografije o manastiru Ždrebaonik. On tvrdi da su u Gradini rođeni Sveti Sava, ali i njegov otac i djed.
- Skoro nigdje u srpskim zemljama nema toponima Rastkove livade koje postoje u Martinićima, što potvrđuje da je narod sačuvao sjećanje na rođenje velikog srpskog svetitelja. Martinići i Gradina u njima su prvo ognjište i prvo svetilište Nemanjića. Tu je naš pogled u sebe i pogled u našu dušu. Gradina je bila centar civilizacija u nekoliko epoha i mnogo tajni ovdje čeka da bude otkriveno. Na nama i na nadležnima u ovoj državi je da otkriju odgovore koje Gradina i njen hram posvećen Arhangelu Mihailu i dalje kriju – objašnjava Veković.