Neobični doživljaji Nove godine u Rusiji

Nova godina se slavi u Rusiji od kraja XV veka, ali ne 1. januara, nego 1. septembra. Ovaj datum je utvrdio veliki knez moskovski Ivan III. Od tada, prvog jesenjeg dana na Saborni trg Moskovskog Kremlja skupljao se narod, a svečano odeveni car i njegova svita izlazili su iz dvorca. Patrijarh je predvodio sveštenstvo sa ikonama i krstovima. Prišavši caru, blagoslovio je vladara i poželeo mu zdravlja. Počinjalao je svečano bogosluženje, a nakon toga su caru i patrijarhu redom čestitali praznik svi bojari i više sveštenstvo.

Godine 1699. car Petar I, u okviru unošenja u ruski život evropskih osobina, odlučio je da utvrdi jednotipnost i u kalendarskoj eri. Od tada se nova godina nije više računala od „stvaranja sveta“, kako je bilo prihvaćeno u Rusiji, nego od Hristovog rođenja, kao u Evropi. Novi datum praznika Petar je utvrdio specijalnim ukazom: „Pošto u Rusiji na razne načine računaju novu godinu, od ovog dana početkom nove godine da se smatra 1. januar. I da bi bili uspešni poduhvati i veselja, svako da svakome čestita novu godinu, da poželi uspeha u poduhvatima i blagostanje njegove familije.“

Car je rešio da pripredi u Moskvi neviđeno slavlje. U ponoć je izašao na Crveni trg sa bakljom i napravio prvi vatromet. U moskovskom nebu su zablještali stotine raznobojnih salvi. Veselje je potrajalo sedam dana. Tako je od 1. januara 1700. godine svečani doček nove godine čvrsto ušao u ruski kalendar.

Nakon revolucije 1917. godine sovjetske vlasti nisu zabranile proslavu Nove godine, za razliku od Božića. Čak šta više, Vladimir Lenjin je naredio da se za radničku decu organizuju „proleterske jelke“ – što je bio naziv za svečane priredbe za decu. Nakon smrti Lenjina 1924. godine odnos vlasti prema novogodišnjem prazniku se promenio: zagovornici komunističkog morala žigosali su ga kao „buržujko nasleđe“'. U sovjetskim novinama pojavila su se pisma „revoltiranih radnih ljudi“, koji su protestovali protiv kićenja jelki „svakojakim koještarijama“.

Sredinom 1930.-tih godina vlasti su svoj gnev promenili u milost: 28. decembra 1935. godine u vodećem komunističkom listu „Pravda“ pojavio se članak, koji je pozivao na rehabilitaciju Nove godine. „Zašto je deci radnog naroda Sovjetske zemlje uskraćeno ovo divno zadovoljstvo?“- patetično je pitao autor. U ta vremena, članak u „Pravdi“ je imao značaj naredbe partije, i trebalo je izvršiti naredbu brzo i efikasno. Već sledećeg dana se pojavila vladina odluka „O održavanju priredbi učenika, povodom dočeka nove 1936. godine“. Fabrike su dobili nalog, da pripreme za decu radnika poklone, na pijacama su se pojavile jelke na prodaju. Sovjetske novine su naglo promenili stav, počele su sa veličanjem Nove godine: pojavili su članci o tome, kako ljudi sa zadovoljstvom kupuju jelke, kako veselo protiču novogodišnje proslave i veselja. Tako je nova godina postala u SSSR jedini državni praznik, koji nije bio u vezi sa komunističkom ideologijom, i postao jedan od malobrojnih svetlih crta u sivilu života sovjetskih ljudi epohe Staljina.

1. januar je i dalje bio radni dan, i dosta ozbiljno je otežavao život ljudima, koji su nakon noćne proslave ujutro morali na posao. Tek od 1948. godine vlasti su izašle u susret narodu, i prvi dan nove godine proglasili su neradnim. Nakon raspada SSSR, od 1992. godine neradnim je proglašen i 2. januar. A od 2005. godine, zemlji je poklonjen jedinstven u svetu novogodišnji odmor u trajanju od 1. do 5. januara. Kada se uračunaju nedelje i Božić, slavlje u Rusiji traje nedelju dana.

Ali to još nije sve. Rusi imaju još i Staru novu godinu. Ova tradicija je vezana sa dekretom sovjetske vlade iz 1918. godine o prelazu sa Julijanskog na Gregorijanski kalendar. Razlika je 13 dana. Tako se u Rusiji ponovo ispraća stara godina po starom Julijanskom kalendaru u noć sa 13. na 14. januar.

Dmitrij Kazenov,