Darove mudraca sačuvala srbska princeza Mara

Darovi sveta tri kralja - jedna od retkih relikvija koja je povezana sa ovozemaljskim životom Hrista i gotovo jedina u vezi sa njegovim rođenjem, je na Badnje veče sa Svete gore stigla u Moskvu u Hram Hrista Spasitelja. Svoj put će svetinja nastavlja 13. januara prema Sankt Peterburgu, gde će vernici moći da joj se poklone. Valja pomenuti da se čuvena relikvija, zahvaljujući srbskoj princezi Mari, od 15.veka do danas čuva u manastiru Svetog Pavla na Svetoj gori.

Saznavši da se rodio Bogomladenac, istočni mudraci - sveta tri kralja, doneli su Devici Mariji na poklon za novorođenog - zlato, tamjan i miro. Prema predanju, Presveta Bogorodica je tokom celog svog života čuvala ove darove. A pred svoje uspenje ih je predala dvema devojkama zajedno sa svojim pojasom, košuljom Gospoda i drugim svetim relikvijama. Krajem 4.veka, imperator Arkadije je saznao za ovu relikviju i preneo je iz Jerusalima u Konstantinopolj. Dugo su se darovi sveta tri kralja čuvali u hramu Svete Sofije. Na Svetu Goru, relikvija je stigla tek krajem 15. veka, a iz osvojenog Carigrada iz crkve Svete Sofije ju je donela upravo srbska princeza Mara.

Mara je bila ćerka srbskog despota Đurđa Brankovića, koji je Srbijom vladao od 1427. do 1456. godine. Princeza Mara, rođena 1418.godine, bila je jedno od šestoro dece rođene u braku srbskog despota sa vizantijskom princezom Irinom (Jerinom) Kantakuzin. Rastući i razvijajući se u devojku, Mara je sticala obrazovanje kakvo su tada imale vizantijske princeze, jer je vizantijsko učeno društvo počelo da beži pred Osmanlijama, novim osvajačima sveta. Upravo zato, Marina udaja za turskog sultana Murata II, koja se po svemu sudeći odigrala 1435.godine, bila je brak iz političkog računa. To je bio pokušaj despota Đurđa Brankovića da ženidbenim vezama spreči dalja turska osvajanja Srbije.

Mara je, nakon Olivere Lazarević, kćeri srbskog kneza Lazara, druga srbska princeza koja je ušla u harem nekog turskog sultana. Prema pisanjima vizantijskih istoričara, sultan je veoma voleo Maru, kako zbog njene lepote, tako i zbog njene obrazovanosti. Princeza Mara je vrlo brzo naučila pravila ponašanja u carskom haremu. Kao Đurđeva ćerka imala je izvesne privilegije na turskom dvoru, tako da je ostala verna svojoj hrišćanskoj veri. Ne samo da se brinula o hrišćanima u svojoj okolini, već je i vršila ulogu posrednika između svog oca i sultana. U Turskoj je princeza Mara boravila sve do smrti muža, sultana Murata II, 1451. godine. Po povratku u Srbiju, od svog posinka - sultana Mehmeda II, princeza Mara dobija oblasti Toplicu i Dubočicu. Posle smrti oca, despota Đurđa 1456.godine, princeza Mara je važan politički faktor u Srbiji tog vremena. Ipak, zbog sukoba sa prougarski raspoloženim bratom despotom Lazarom, beži kod sultana Mehmeda II .



Princeza Mara uspeva da, odmah nakon dolaska, od svog posinka sultana Mehmeda II dobije imanje u Ježevu, malom mestu nadomak Soluna. Tu je rado provodila svoje dane, budući da se ova zemlja nalazila na putu iz Srbije ka Svetoj gori, gde su se i nalazila imanja svetogorskih manastira. Prema zakonima svetogorskim, princeza Mara kao žena, nije mogla da stupi na tle Atonske gore. Zato su Svetogorci dolazili na njen dvor u Ježevo, ne samo iz Hilandara, već i iz Vatopeda, najuglednijeg grčkog manastira.

Legenda kaže da je princeza uistinu dobila mnoga blaga zaplenjena iz crkve Sveta Sofija iz osvojenog Carigrada. Mara je izdvojila zlato, tamjan i miro, što su istočni mudraci darivali Hristu kada se rodio. Da bi prenela ove darove, princeza Mara je morala da doplovi morem od Carigrada do svetogorske obale. Nakon što se iskrcala iz galije i približila se zidinama manastira Svetog Pavla, prema predanju, začuo se glas sa neba i pred princezu je stala Bogorodica, podsećajući je da ne ide dalje i ne prekrši pravilo bratstva svih svetogorskih manastira. Mara je zastala, skrušena se pomolila Bogorodici, zaštitnici Svete gore i mirno sačekala monahe da izađu iz manastira Svetog Pavla, kojima je predala darove. Na mestu gde je Mara zastala postavljen je krst koji se naziva „caričinin”. U 19. veku tu je podignuta kapela na kojoj je naslikana carica Mara sa naoružanim pratiocima u turskom odelu, dok su nasuprot nje prikazani monasi kako primaju darove.

Od tih davnih dana, do danas, darovi sveta tri kralja, retke svetinje povezane sa ovozemaljskim životom Hrista, čuvaju se na Svetoj gori, u manastiru Svetog Pavla. Zahvaljujući svojoj mudrosti i umeću, od gotovo sigurnog uništenja, svetinje je sačuvala srbska princeza Mara, i to u burnim vremenima srednjeg veka, kada je Vizantija klonula, a na scenu stupila moćna, ali nemilosrdna Otomanska imperija.

Materijal objavljujemo u saradnji sa Ambasadom Republike Srbije u Ruskoj Federaciji. Na temu nam je ukazao srbski ambasador Dr Slavenko Terzić.

Jovana Vukotić,