Svetinje Kaljiningrada pod Pokrovom Bogorodice

Jedan od velikih pravoslavnih praznika Pokrova Presvete Bogorodice, danas, 14. oktobra obeležava se u svim crkvama Ruske crkve. U Kaljiningradu, gde se ovih dana u pastirskoj poseti nalazi poglavar RPC, glavna svečanost, liturgija, služena je u gradskoj sabornoj crkvi Hrista Spasa. Ovaj veličnastveni analog moskovske saborne crkve prvi je u gradu hram izgrađen po svim kanonima pravoslavne umetnosti. Ovde se čuva jedinstveni ikonostas kome dolaze da se klanjaju hodočasnici iz čitavog sveta.

Kaljinigradska crkva Hrista Spasa je svojevrsna „rođena sestra“ moskovske glavne saborne crkve zemlje. Do trenutka osnivanja u gradu nije bilo ni jedne crkve podignute u ruskom pravoslavnom stilu. Vernici su služili liturgiju u nemačkim crkvama koje su pripale Kaljiningradu od njegove pruske prošlosti. Bivši grad-tvrđava Keningsberg je pripao Rusiji posle Velikog Otadžbinskog rata i bio preimenovan u Kaljiningrad.

Ideja da se podigne lokalni hram Hrista Spasa pripadala je aktualnom poglavaru RPC, tada još mitropolitu Smolenskom i Kaljiningradskom Kirilu. Izgradnja je započela 1995. godine, govori u intervjuu za radiokompaniju Glas Rusije sveštenik Mihail Seleznjov.

Sam događaj polaganja temelja hrama bio je neočekivan i izgledao je kao čudo. Prvo su se vlasti protivile i grad nije bio spreman za izgradnju crkve. Na mesto polaganja temelja donet je drveni krst koji je stajao godinu dana. I tek godinu dana kasnije počeli su da kopaju temelje. U zemlju je bilo zariveno 1200 potpornih stubova. Malo ko je verovao da će on ikad biti podignut. Ali ipak hram je bio završen i osvećen 2006. godine.

Isto godine na dar crkvi predat je jedinstveni memeljski, ili kako ga još nazivaju, Preobraženski ikonostas – jedini sačuvani ikonostas ovog tipa. Njegova istorija traje nekoliko vekova i započela je od takozvanog sedmogodišnьeg rata  između evropskih zemalja, nastavlja Mihail Seljeznjov.

U 18. veku, kada se na ovoj teritoriji nalazila ruska vojska, bila su napravljena tri ovakva ikonostasa: za Kenigsberg, sada Kaljiningrad, Memelj – danas je to litvanski grad Klajpeda i za tvrđavu Pilau, sada ruski grad Baltijsk. Zatim, kada su se ruske trupe povukle i ova teritorija bila ponovo predata Nemačkoj, dva ikonostasa su nepovratno nestala. Sačuvan je samo ovaj koji je bio u Memelji. Kasnije je on dospeo u Švedsku, zatim se našao u Nemačkoj, gde ga je brižljivo čuvalo bratstvo ruskih emigranata. A kada je mitropolit Kiril bio u zvaničnoj poseti Nemačkoj, sunarodnici su rešili da predaju jedinstveni raritet Domovini. Jedini uslov je bio da ikonostas bude smešten u kaljiningradskoj crkvi, zato što je to nedaleko od mesta gde se prvobitno nalazio.

Za godine premeštanja po evropskim gradovima i zemljama ikonostas je dospeo u žalosno stanje. Stručnjaci iz moskovske Tretjakovske galerije latili su se restauracije ikonostasnog slikarstva. Nekoliko godina za redom oni su radili na raritetu. Danas je on psotavljen u donjoj crkvi kaljinigradskog sabora, nastavlja otac Mihail.

Sa jedne strane, ikonostas je naslikan u zapadnom stilu: plava pozadina, nekanonska lica. Sve to je tuđe pravoslavnim ikonama. Sa druge, to je naša istorija, sećanje, nit koja povezuje našu istoriju. Jedni su predlagali da se on pošalje u muzej. Drugi, naprotiv, raduju se što je on postavljen u crkvi. Ljudi u bilo koje vreme mogu da dođu i da se pomole ili jednostavno da ga pogledaju, ako su to, na primer, muzejski radnici.

Nekada napravljen kao privremeni, ikonostas već skoro tri veka vrši svoju duhovnu i kulturnu službu. Za godine postojanja njemu se se prislanjale krunisane osobe i obični ljudi. Živi glas daleke istorije, memeljski ikonostas, prošavši mnoga iskušenja, i dalje vrši svoju namenu u Crkvi.