Radna deklaracija Međunarodnog naučnog skupa „pravni položaj crkava i vjerskih zajednica u Crnoj Gori danas“

BAR, 26. maj 2008.g. - Da bi se pravno reglementirali odnosi između države i crkava i vjerskih zajednica, i u duhu međusobnog povjerenja i plodotvorne kooperacije sa vlastima u Crnoj Gori, kao i u interesu opšteg dobra zemlje i njenih građana, neophodno je poštovati pet fundamentalnih načela: slobodu vjeroispovijedanja, neutralnost države, princip jednakosti vjerskih zajednica, pravo crkava i vjerskih zajednica na samoodređenje i kooperaciju države i vjerskih zajednica.

1.  Država i vjerske zajednice su upućene na međusobnu saradnju zbog toga što postoje zajednički javni interesi države i vjerskih zajednica, mnogi državljani i vjernici su jedni te isti ljudi i imaju slobode i prava koje je država dužna da jemči, a među kojima vjerskoj slobodi i pravu pripada izuzetno mjesto. Osim toga, mnoštvo je konkretnih razloga zbog kojih kao pravni model odnosa države i vjerskih zajednica predlažemo sistem kooperativne odvojenosti i saradnje države i vjerskih zajednica, idući tako u susret savremenim trendovima u evropskom zakonodavstvu u oblasti državno-crkvenog prava.
   
   U vezi s tim, kompleksnost pravnog odnosa države i vjerskih zajednica ogleda se u mnoštvu konkretnih prava koja bi zakon trebalo da sadržajno obuhvati i normira. Ona uključuju socijalna prava i ravnopravni status vjerskih službenika, pravo na organizovanu duhovnu pomoć u vojsci, zatvorima, bolnicama i drugim državnim ustanovama, prigovor savjesti; priznavanje crkvenih matičnih dokumenata pred državnim organima, položaj vjerskih škola i fakulteta u obrazovnom sistemu; status, prava i obaveze vjerskih dobrotvornih organizacija; zaštita kulturnog i vjerskog nasljeđa; najzad, a tome bi trebalo posvetiti posebnu pažnju, pravo na vjersku nastavu (vjeronauku) u državnim školama, da država priznaje crkve i vjerske zajednice kao pravno lice sui generis.
   
   Na taj način jasno bi se pokazalo da zakonodavac vjersku slobodu, kao samu suštinu slobode, shvata konkretno a ne apstraktno, i da ona kao takva treba da bude zajemčena a ne samo proklamovana.
2. Poseban problem je nepostojanje zakona o restituciji imovine koja je oduzeta crkvama i vjerskim zajednicama: predlažemo da se u najkraćem roku na pravedan način vrati protivpravno oduzeta imovina. Postojećim zakonima restitucija je omogućena svima osim crkvama i vjerskim zajednicama, što odudara od pravne prakse u većini bivših komunističkih zemalja. Uz to, u Crnoj Gori ne postoji pravna sigurnost ni u pogledu imovine koja je sada u posjedu vjerskih zajednica. Imovina koja pripada crkvama i vjerskim zajednicama zaslužuje zaštitu države.
3. Zakonom bi trebalo da se utvrde medijska prava crkava i vjerskih zajednica i da javni medijski servis odgovorno, vjerodostojno i civilizovano izvještava o crkvenom i vjerskom životu u Crnoj Gori. U novom, ne više komunističkom socijalnom polju civilizovan odnos prema crkvama i vjerskim zajednicama ima za cilj društvenu stabilnost kao vrijednost nužnu za demokratsko i evropsko društvo. Prvi uslov za to je da se poštuje identitet crkava i vjerskih zajednica, koji proishodi iz njihovog neotuđivog prava na samoodređenje. Država bi trebalo da jemči i štiti prava koja crkve i vjerske zajednice imaju sa takvim identitetom kakav imaju, a ne da ih priznaje u smislu da uspostavlja njihov identitet. Jednostavnije rečeno, država ovdje ne proizvodi ontološki realitet, već pravni realitet. Pravno priznati Crkvu i vjersku zajednicu znači sistem obaveza u odnosu na Crkvu i njen identitet koji država mora da prihvati. Drugačije rečeno: pravo da se vjeruje znači obavezu države prema onima koji vjeruju. To važno i kompleksno pravo mediji, u prvom redu državni, dužni su da promovišu a ne da dezavuišu.