Ili Gotovinu u zatvor, ili Mladića na slobodu

Kako bi isključila sve prepreke na evropskom putu, u julu 2001. godine vlada Hrvatske je donela odluku da uhapsi i izruči Međunarodnim tribunalu za bivšu Jguoslaviju u Hagu sve ratne zločince za kojima se tragalo. Najteže im je bilo da se rastanu od generala Ante Gotovine, čije su se zasluge pred Domovinom smatrale neprocenjivim.

Upravo on je rukovodio operacijama likvidacije Republike Srpske Krajine 1993. i 1995. godine, ili kako su ih nazivali u Zagrebu, iperacijama integracije hrvatskih „okupiranih“ teritorija.

Da podsetimo da se 1991. godine kada je Hrvatska objavila izlazak iz sastava Jugoslavije, pojavio problem srbskog stanovništva koje je kompaktno živelo na 32% teritorije republike i činilo 12,2% ukupnog stanovništva. Srbi su osetili strah od pokrenute u republici nacionalističke propagande i antisrbskih raspoloženja koja su zahvatila čitavo društvo. Američki ambasador u Jugoslaviji Cimerman isticao je „rasistički odnos prema Srbima u Hrvatskoj“. Prema podacima Crvenog krsta Jugoslavije, do kraja 1991. godine bilo je registrovano više od 250 hiljada izbeglica iz Hrvatske – građana srpske nacionalnosti, sa posla je bilo otpušteno preko 120 hiljda Srba zbog nacionalne pripadnosti. U republici je bilo minirano, uništeno i razoreno oko 600 radionica i prodavnica, razoreno na hiljade stanove i vikendica. Zato 1991. godine opštine sa većinskim sprskim stanovništvom su se ujedinile i formirale Republiku Srpsku Krajinu, izrazivši želju da ostanu u Jugoslaviji sa Srbijom, Crnom Gorom i drugima koji žele da sačuvaju Jugoslaviju. Beograd, nažalost, nije podržao Srbe u hrvatskoj, i zato su Srbi morali sami da misle o svojoj budućnosti, da se bave organizacijom i jačanjem Republike Srpske Krajine.

Hrvatske vlasti su pokušavale nekoliko puta vojnim putem da likvidiraju Republiku Srpsku Krajinu. Ali prvo su to ometale mirovne snage UN, koje su stajale na granici sa Republikom Srbskom Krajinom, zatim ojačala srbska vojska i stabilni politički sistem Republike Srpske Krajine. U maju-avgustu 1995. godine Hrvatska armija je sprovela dve munjevite vojne operacije (Bljesak i Oluja) za pripajanje teritorije Krajine Hrvatskoj, praćene masovnim ubistvima Srba i odlaskom Srba iz rodnog kraja. Krah je pretrpela mirovna operacija i sistem zaštite regiona od strane UN, građen nekoliko godina. Na kraju je svet bio svedok bekstva stotina hiljada srbskih civila na koje su sa zemlje i iz vazduha pucali hrvatski vojnici.

Operacijom Oluja u avgustu 1995. godine komandovao je general Ante Gotovina. Njegova biografija ostavlja utisak i o mnogome govori. rođen je u Hrvatskoj u porodici ribara i sa 16 godina emigrirao je u Francusku. 1973. godine stupio je u služu u Francusku legiju stranaca pod pseudonimom Andrija Grabovac. Kao pripadnik specijalnog odreda učestvovao je u vojnim operacijama, 1979. godine dobio je francusko državljanstvo i napustio Legiju u zvanju narednika. Zatim je već kao civil radio kao instruktor pripadnika različitih oružanih formacija i učestvovao u nizu tajnih operacija na teritoriji Argentine, Gvatemale, Paragvaja, Bolivije, Čilea i drugih zemalja. A dalja biografija je još interesantnija. 1986. godine hapse ga i osuđuju u Francuskoj za pljačku zlatarske radnje, a 1990. godine zadržavaju ga  za iznuđivanje 350 000 franaka od francuskog biznismena, mada mu je pošlo za rukom da se sakrije. 1991. upravo su počeli da se razvijaju događaji u Hrvatskoj, gde je bilo potrebno njegovo iskustvo. Već 1994. godine dobio je čin generala, učestvovao u operacijama protiv srbskih trupa. A za to vreme tražilo ga je francusko pravosuđe zbog otmice ljudi i iznuđivanja, osudivši ga u odstusvu na 2 i 2,5 godine zatvora na osnovu dve epizode. Nešto pre operacije Oluja Gotovina je stekao zvanje general-potpukovnika.

Hrvatska armija je brižljivo pripremala napad, razradivši plan pohoda na glavni grad Republike Srpske Krajine Knin iz Bosne i Hercegovine. Hrvatska armija je brisala sve na svom putu, zauzimala veliki broj posmatračkih punktova UN, koje je podvravala gađanju direktnim navođenjem. U toku napada odreda pod komandom Ante Gotovine dva puta su bili korišćeni vojnici snaga UN i zarobljeni Srbi kao živi štit. Po podacima snaga UN za poršku mira, Hrvati su zarobili sedam vojnika danskog bataljona plavih šlemova i zajedno sa Srbima terali su ih da idu ispred tenkovske kolone. Za vreme hrvatske agresije ubijena su dvojica Čeha, jedan Danac, ranjeno je oko dvadesetak ljudi iz sastava plavih šlemova. Gubici UN, po zvaničnim podacima, izneli su 18 osoba. hrvatska armija je ušla u Krajinu a da praktično nije naišla na otpor, palila je i uništavala sve na teritoriji gde su živeli Srbi. Današnja Krajina je spaljena i opustošena zemlja, koja je dospela u ruke vandala. – pisao je belgijski novinar kojem je pošlo za rukom da u dane ovanzive dospe u Krajinu.

Mi se svi sećamo kadrova tragičnog egzodusa srbskog stanovništva sa svojih iskonskih terotorija. Putem kilometarske kolone izbeglica gađala je hrvatska vojska, one su bile podvrgnute napadu iz vazduha. Specijalna misija EU koja je posetila Krajinu, pisala je u svom saopštenju 23, avgusta da u vreme od 7. avgusta do 22. avgusta na teritoriji sektora Jug bilo je uništeno od 60 do 80% imovine Srba, da je Srba ostalo svega 2-5% u odnosu na broj koji je ovde živeo ranije, da je uništena sva stoka, a sela su paljena pomoću beznina do temelja.

Međunarodni tribunal optužio je Antu Gotovinu, kao i generale Markača i Čermaka za zločine protiv čovečnsoti i zakone vođenja rata, za deporataciju, izgnanje, neljudski odnos, razaranje i pljačkanje gradova i sela, pljačkanje srbskog stanovništva, ubistva (najmanje 37 000 ljudi) u opštinama Kin, Kistane, Orlić, Ervenik, Donji Lapac, za nehumani odnos prema Srbima, čišćenje teritorije. Posledica je bila deporatacija desetina hiljada Srba iz Hrvatske.

Država je do kraja čuvala generala Gotovinu, ali ipak uhapsili su ga 7. demcebra 2005. u Španiji. Suđenje je trajalo više od dve gdoine, saslušano je ukupno preko 138 svedoka. U završnom govoru sudija je proglasio generala krivim po svim tačkama optužnice. Sud prve instance je osudio generala na 24 godine lišavanja slobode, a markača na 18 godina. Čermak je bio oslobođen.

Ali zatim je usledila žalba. 16. novembra apelaciona komora Tribunala (troje sudija „za“ i dvoje „protiv“), proglasila je da genralni nisu krivi za izvršene zločine. Odluka se može nazvati sramnom, posebno ako se udubimo u njeno obrazloženje. Iseljavanje civila posle vojne operacije sud nije priznao za deportaciju, čitajte: svako je slobodan da izabere šta da radi, kada da ode. Ako hoćeš da ostaneš, ostani, ako nećeš – idi. Sama operacija je na sudu proglašena zakonitom i opravdanom kao akcija, usmerena na dobijanje kontrole nad regionom Krajine. Ubistva civila uopšte nisu uzeta u obzir. Dželati su ponovo postali žrtve. Falsifikovavši ponovo događaje, Tribunal je pokazao, kako pišu novinari, svoje pravo lice „istinskog čudovišta“, savremene ikvizicije. Objektivnost od suda nismo mogli da očekujemo, jer još jednom je bilo potrebno da se potvrdi da su samo Srbi bili krivci za konflikt na Balkanu, agresori, da među njima nije bilo žrtava.

Oslobađajuća presuda je začudila čak biveg glavnog tužioca Međunarodnog trubinala Karlu del Ponte. Upravo u njeno vreme bila je istaknuta umešanost u zajedničku zločinačku delatnost na progonstvu srbskog stanovništva iz Krajine generala, kao i predsednika Hrvatske Franje Tuđmana, ministra odbrane Gojka Šuška i drugih.

Generali Gotovina i Markač su bili oslobođeni i trijumfalno su se vratili u Hrvatsku vladinim avionom. Dočekala ih je u centru Zagreba gomila od sto hiljada poštovalaca, aplauzi, pesma, patriotski plakati i parole. Generali su uverili narod da su armija i policija pošteno oslobodili zemlju, zato nisu krivi. To je još jedan šamar istoriji, Beogradu, Srbima iz Hrvatske. Kako se samo izvinjavao Boris Tadić pred hrvatima za (ne)izvršene zločine! A Zagreb je zauzvrat ćutao. Sada Hrvati mogu zvaničo da kažu da sa njihove strane zločina nije bilo, nema za šta da se izvinjavaju.

Priznanje Tribunala, saradnja sa njim, prećutni pristanak na optužbe Srbima, nepružanje pomoći nevino osuđenim braniocima Otadžbine dovelo je vlasti Srbije do situacije praktičnog priznanja krivice Srbije za sve što se desilo 90-ih godina. Jednostavan primer. Ako su u Zagrebu posle hapšenja Gotovine zemljom protutnjali mitinzi protesta uz punu podršku vlasti, u Beogradu je rukovodstvo zajedno sa predsednikom likovalo kada su bolesnog i nemoćnog generala Mladića hitno poslali u Hag. Svaka čast rukovodstvu Hrvatske kako je ono branilo i podržavalo svoje vojnike: nikada ih nisu nazivali zločincima, materijalno su pomagali porodicama i advokatima, učestvovali u razradi planova odbrane, traženju dokumenata, sakupljali potpise pod peticijama.

Aktualnu vlast u Srbiji prvi put za 20 godina „dirnula“ je odluka Tribunala. Beograd je čak odlučio da snizi nivo saradnje sa Hagom do tehničkog, ali to ni malo ne menja suštinu odnosa strana. Predsednik Tomislav Nikolić sada je uveren da je to politička odluka, ministar Rasim Ljajić je optužio Tribunal za pristrasnost. Milodra Dodik nije tako skroman u svojim ocenama i naziva odluku Tribunala sramnom. Sve ove izjave treba razmatrati kao zakasnele, samo kao skromne izraze nezadovoljstva. Tribunal je skoro završio zadatak da naslika svoju sliku dešavanja na Balkanu 90-ih godina, svi koji su mu u tome pomagali snose jednaku odgovornost pred istorijom. A gnev i jarost posle sličnih ciničnih presuda, izraženi u kuloarima, ne uzimaju se u obzir.

Jelena Guskova,