Danas je Vidovdan

Srbska pravoslavna crkva i njeni vernici obeležavaju danas Vidovdan, praznik posvećen Svetom velikomučeniku knezu Lazaru i svim srbskim mučenicima koji su poginuli u boju na Kosovu 1389. godine.

Danas se na liturgijama u svim pravoslavnim hramovima pominje stradanje koje je ostavilo večnu poruku na istoriju, etiku i tradiciju srbskog naroda.

Vidovdan ili praznik sećanja na kosovsku pogibiju obeležen je crvenim slovom u kalendaru SPC, a za naziv praznika vezuje se Sveti Vid koji je, prema „Prologu“ vladike Nikolaja Velimirovića, poreklom sa Sicilije, a hrišćanstvo je zadužio podvizma u vreme cara Dioklecijana, velikog progonitelja Hrišćana.

Isti datum u kalendaru SPC pominje se i kao praznik starozavetnog proroka Amosa – slave srbskog kneza Lazara koji je poginuo na taj dan, a u navečerje praznika se svojim velmožama pričestio u crkvi Samodreži na Kosovu. Prema „Prologu“, SPC istog dana slavi i svog patrijarha Jeferma, koga je Sabor izabrao 1375. godine i koji je „1382. venčao kneza Lazara za cara“.

Kao što hrišćani u stradanju i vaskrsavanju Isusa Hristosa vide nadu za bolja vremena, tako je i ova bitka nosila nadu za neko buduće oslobođenje cele nacije.

Za ime kneza Lazara Hrebljanovića, kosovske junake i bitku vezane su mnogobrojne legende, pa i kosovski ciklus srpske epske poezije koji je sačuvao od zaborava veliki deo srpske istorije pre i posle pada Srbije pod vlast Otomanske imperije, u kojima se Kosovo, uz pravoslavlje i svetosavlje, slavi kao nepresušni izvor srpske duhovnosti.

Prema predanju Crkve, uoči boja na Kosovu knezu Lazaru se javio anđeo Gospodnji, a njegove reči zabeležio je narodni pjesnik: „Kojem ćeš se privoljeti carstvu dal’ zemaljskom ili nebeskome?“ Narodni pesnik beleži istovremeno i reči čovekoljubivog i hristoljubivog Lazara koji poziva srpske vitezove da se „kao Hristovi ratnici“ suprotstave najezdi „Alahovih ratnika“: „Zemaljsko je za malena carstvo, a nebesko uvijek i dovijeka“.

Nadirućoj turskoj vojsci predvođenoj sultanom Muratom, na području reka Sitnice i Laba suprostavila se mnogo manja srbska vojska predvođena knezom Lazarom Hrebeljanovićem. Duge pripreme i na srbskoj i na turskoj strani govorile su jasno da se radi o velikoj borbi. To se videlo već i po tom što su na bojno polje krenula i oba vladara lično – knez Lazar i sultan Murat sa dva sina Bajazitom i Jakupom.

Kosovski boj odigrao se 28. juna 1389. godine.

Podudarnosti kosovskog i hrišćanskog mita su očigledne: knez Lazar između carstva zemaljskog i nebesog bira ovo drugo, kneževa večera uoči boja jeste kao poslednja (tajna) Hristova večera, Vuk Branković proizveden je u Judu, Miloš Obilić, koji je ubio Murata, proizveden je u Svetog Petra koji brani Hrista u Gestimenskom vrtu, a Kosovka devojka je novozavetna žena mironosnica.

Nakon bitke telo kneza Lazara je sahranjeno u njegovu zadužbinu, manastir Ravanicu, da bi u seobi Srba pod patrijarhom Arsenijem Čarnojevićem bilo preneseno u fruškogorski manastir Vrdnik.

Lazareva žena, kneginja Milica, posle muževljeve pogibije se monaši i uzima ime Jefimija, a po predanju, zajedno sa ženama poginulih srbskih vojnika, osnovala je manastir Ljubostinju.

Sveti knez Lazar, zadužio je pravoslavnu crkvu boreći se za hrišćanstvo i gradeći crkve i manastire. Njegove zadužbine su manastiri Gornjak i Ravanica, koja je posvećena Svetom Vaznesenju Gospodnjem, gde danas počivaju njegove svete mošti, vraćene 1989. godine, na 600. godišnjicu Kosovske bitke.

Na srbskim pravoslavnim ikonama Sveti velikomučenik Lazar predstavljen je u carskom vizantijskom ornatu, bez krune, sa krstom u desnoj ruci i svojom odsečenom glavom u levoj, kao simbol mučeničke smrti. Vidovdan je i dan žalosti, pa je srbski narod zadržao običaj da se na ovaj praznik ne igra i ne peva.

Sećajući se jedne od najvećih pogibija srpske vojske i srbskih velmoža na čelu sa knezom Lazarom Hrebeljanovićem, 1389. godine, srbski narod slavi moralnu pobedu kosovskih junaka, koje je SPC svrstala u red velikomučenika koji su se kao poslednje hrišćansko uporište suprotstavili najezdi islama i nadmoćne Otomanske imperije.

Na mestu bitke, na Gazimestanu, kao endemska vrsta, postoji crveni kosovski božur, a po narodnom verovanju u ponoć, uoči Vidovdana, reke postanu crvene i poteku uzvodno.

Događaji kroz istoriju koji su se desili na Vidovdan:

- Kosovski boj odigrao se 28. juna 1389. godine.

- Konvencija Srbije i Austr-Ugarske 1881. godine - U zamenu za potpunu ekonomsku i spoljnopolitičku potčinjenost Beču, srbska država i dinastija Obrenovića su kao kraljevina dobile međunarodno priznatu nezavisnost. Bila je to samo najava mnogih prelomnih tačaka, kada je Srbija morala da bira između Istoka i Zapada. Ne bi bilo dobro da današnja politička elita mora da donosi tako teške odluke, odnosno da dođe u situaciju u kojoj su tada bili Obrenovići, s obzirom na to da je konvencija sa Austrougarskom predstavljala jednu vrstu kapitulacije – kaže Predrag Marković.

- Balkanski rat 1913 - Samo nekoliko časova po okončanju vidovdanskog praznovanja 28. juna, Bugari su izveli napad na Bregalnici, što je bio uvod u Drugi balkanski rat.

- Godine 1914. Gavrilo Princip ubija austrougarskog prestolonaslednika Franca Ferdinanda u Sarajevu - Dolazak austrougarskog prestolonaslednika u Sarajevo na Vidovdan trebalo je da ponizi i disciplinuje neposlušne Srbe u carevini. Ipak, na krilima kosovskog mita o žrtvovanju, Gavrilo Princip je ubio Ferdinanda. Usledilo je novo veliko srbsko stradanje, ali i nacionalno uzdignuće, u koje su verovale sve generacije od 1389. godine.

- Versajski sporazum sa Nemačkom 1919. godine - Iako se ovaj događaj sasvim slučajno odigrao 28. juna, na najbolji način simbolizuje kraj Prvog svetskog rata, s obzirom na to da je rat i počeo napadom na Srbiju.

- Vidovdanski Ustav SHS 1921. godine - Već u procesu stvaranja najvišeg pravnog akta buduće Jugoslavije bili su vidljivi potencijalni politički sukobi, koji će razarati zemlju narednih decenija.

- Rezolucija Informbiroa - Još jedan Vidovdan, kada je Srbija, tada unutar Jugoslavije, morala da bira između Istoka i Zapada. Ona je takođe doneta na Vidovdan 1948. godine

- Govor predsednika Miloševića 1989. godine na Gazimestanu na proslavi 600. godišnjice Kosovske bitke.  Takođe na Vidovdan vlasti u Srbiji su protivzakonito, kršeći Ustav isporučili Slobodana Miloševića Hagu.

- 1992. godine Vojska Republike Srpske je probila Koridor života

- Zanimljivo je i da su amandmanima na Ustav Hrvatske, Srbi na Vidovdan 1990. prestali da budu konstitutivni narod u toj republici, dok je 2006. Crna Gora, Rezolucijom 60/264 Generalne skupštine UN, postala 192. članica svetske organizacije.