Mir u svojoj Zemlji

Rastko Nemanjić, najmlađi sin velikog župana Stefana Nemanje, rođen je 1174. godine. Kao petnaestogodišnjak od oca je dobio na upravu Zahumlje. Međutim, pobegao je na Svetu goru i zamonašio se, uzevši ime Sava. U manastiru Vatoped ostao je sedam godina, a otac mu se pridružio 1196. godine.

Braća Stefan i Vukan su ga, posle višegodišnjeg međusobnog sukoba, zamolili da očeve mošti prenese u Srbiju. Sava je, verovatno, krenuo na put u zimu 1206/1207. godine. Početkom 1207. godine Sveti Simeon, njegov otac, sahranjen je u Studenici, a Sava je postao iguman manastira.

U to vreme srbska crkva bila je podređena Ohridskoj arhiepiskopiji i imala je samo tri episkopije (Rašku, Lipljansku i Prizrensku) u kojima su vladike bili Grci. Od Vaseljenske patrijaršije u Nikeji (danas grad Iznik na zapadu Turske) Sava je 6. decembra 1219. godine izborio autokefalnost srpske crkve, a vaseljenski patrijarh Manojlo I Carigradski imenovao ga je za prvog srbskog arhiepiskopa. Raška episkopija postaje arhiepiskopija, a Sava prvi srbski arhiepiskop.



Sava potom u Solunu, u manastiru Filokal, završava sastavljanje „Zakonopravila”, zbornika građanskih i crkvenih propisa vizantijske države, koje je odabrao i preveo. Ovo je bio prvi srbski pravni akt pisan na (tada) razumljivom narodnom jeziku. Sastavio je, prema grčkom uzoru, i Karejski, Hilandarski i Studenički tipik – pravila i uputstva za monaški i isposnički život.

Po povratku u Rašku osniva osam novih episkopija (Zetsku, Hvostansku, Humsku, Topličku, Budimljansku, Dabarsku i Moravičku), potom i Žičku, sedište nove srpske arhiepiskopije. Svi episkopi dobijaju po jedan prepis „Zakonopravila”, a novoizgrađeni manastiri imanja, njive, šume, vinograde, pašnjake i voćnjake.

Prvi opšti državno-crkveni sabor nakon dobijanja autokefalnosti održan je 1221. godine u Žiči, sedištu nove arhiepiskopije. Na saboru je Sava papinom krunom (vencem) krunisao (ovenčao) svog brata Stefana Nemanjića za kralja, koji postaje Stefan Prvovenčani, a Srbija kraljevina…

Prilikom drugog boravka u Svetoj zemlji, 1235. godine, sve svoje zadužbine, manastire i metohe poklonio je velikoj pravoslavnoj Lavri Svetog Save Osvećenog (439–532) u blizini Vitlejema, kojom su Srbi upravljali punih 130 godina i čiji je Sveti Sava (srbski) bio sabrat. Pohodio je i darivao i pravoslavni manastir Svete Katarine na Sinaju 1234. godine. Po povratku sa hodočašća prolazio je kroz Bugarsku. Tu je preminuo 27. januara 1236. i sahranjen u tadašnjoj bugarskoj prestonici Trnovu. Njegov sinovac, srbski kralj Vladislav, zet bugarskog cara Asena, posle godinu dana preneo je njegove mošti iz Trnova u manastir Mileševu.

Sveti Sava našao je spokoj u Mileševi, ali se njegov prosvetiteljski lik preselio na ratne zastave pobunjenika protiv osmanske vlasti. Sinan-paša (poreklom iz Albanije, kasnije veliki vezir Osmanskog carstva), zapovedio je da se njegove mošti odnesu u Beograd i spale na brdu Vračar, 27. aprila 1594. godine. Posle oslobođenja od Turaka na Vračaru je podignut hram posvećen Svetom Savi, u znak sećanja i zahvalnosti za sve što je uradio za svoj narod i crkvu. Po narodnom predanju, pre spaljivanja moštiju spasena je ruka Svetog Save, i ona se danas nalazi u manastiru Svete Trojice kod Pljevalja.

Srbska pravoslavna crkva praznuje Savu kao svetitelja 27. januara, a Praznik Svetog Save, Savindan, obeležava se kao školska slava u svim školama u Srbiji.

N. Mrđenović,
Zabavnik