Prvo prisajedinjenje Krima Rusiji - istorija

Prvo prisajedinjenje Krima Rusiji dogodilo se 1783 godine. Do tada, poluostrvo je pripadalo Otomanskoj imperiji. Za Krim su ratovali takve vojskovođe kao što su: Aleksandar Suvorov, Mihail Kutuzov, Petar Rjumjancev. 1784. godine general Suvorov je dobio „zlatnu medalju, iskovanu u čast prisajedinjenja Ruskoj imperiji Krimskog poluostrva“.

Nakon dolaska na presto Poljske proruskog kralja Stanislava Ponjatovskog (1764-1795), poljski Sejm donosi odluku o izjednačavanju katolika i pravoslavaca po svim pravima. Poljaci, kao iskonski katolici, odbili su da prihvate tu odluku i podigli su ustanak protiv ruskog uticaja u zemlji. Za pomoć su se obratili Turskoj. Tako je počeo Rusko-turski rat koji je trajao do 1774. godine i kojim je Rusija po prvi put izašla na Crno more.

27. januara 1769. godine vojska od 70.000 Tatara prešla je rusku granicu. Međutim, nije daleko stigla jer ju je zaustavila i odbacila vojska generala Petra Rjumjanceva. U to vreme, carica Katarina Velika šalje ukaz generalu Druge ruske armije generalu Petru Paninu: „Razmišljali smo, da li bi se mogao Krim i čitav tatarski narod pokolebati u vernosti otomanskoj Porti?“

U julu 1770. godine pobeđene krimsko-tatarske horde od strane Petra Rjumjanceva na reci Largi (leva pritoka Pruta) i na Kaguli (jug Moldavije), obratile su se pismom Petru Paninu da im dozvoli prolaz kući u Priazovje i Pričernomorje. Njima je bilo dozvoljen prolaz, uz uslov da priznaju rusku vlast, što su oni i prihvatili.



Već u septembru 1770. godine došlo je do velike bitke kod tvrđave Pereskop između krimskog hana Selim Gireja koji je raspolagao sa 70.000 vojnika i ruskog generala kneza Vasilija Dolgorukog koji je komandovao armijom od 40.000 vojnika. Ruska vojska je uspela da razbije tatarsku vojsku, nakon čega je došao tatarski mirza (knez) Ismail sa izjavom o večnom prijateljstvu i neraskidivom savezu sa Rusijom koju je potpisalo 110 najviđenijih Tatara. Novi krimski han je postao pristalica tatarsko-ruskog prijateljstva Sahib Girej. 1772. godine u Karasubazaru han je potpisao sporazum sa knezom Dolgorukim po kojem je Krim postao nezavisno hanstvo pod pokroviteljstvom Rusije. Ovaj sporazum je bio potvrđen Kučuk-Kirajdžijskim mirom iz 1774. godine između Rusije i Turske. Sporazum je utvrdio granicu Rusije na reci Kuban i tursko ustupanje Rusiji delova morske obale sa tvrđavama Kerč, Enikale i Kinkurn. Krim je postao nezavisna država bez mogućnosti prelaska nekoj trećoj zemlji. Inače, automatski bi morao biti vraćen Turskoj.

Turska, iako je priznala nezavisnost Krima, spremala se za novi rat. Brat proruskog hana Devlet Girej iskrcao se sa turskim snagama u julu 1774. godine u Alušti. Ali, 3000 ruskih vojnika sa generalom Aleksandrom Suvorovim odbilo je turski desant. Tom prilikom je bio ranjen u oko i komandir grenadskog bataljona, budući pobednik Napoleona Mihail Kutuzov. U novembru 1776. godine ruska armija je ušla u Krim. Tatarska vojska se raspršila na sve strane. Devlet Girej se sa Turcima vratio u Istambul.

Nakon još jednog u nizu ustanka od 1781. godine han Šagin Girej predaje Krim Rusiji. Manifestom Katarine Velike od 8. aprila 1783. godine Krim je ušao u sastav Ruske imperije. Već u junu iste godine, knez Potemkin je u Karasubazaru primio zakletvu krimskih velikaša i predstavnika svih društvenih slojeva na vernost Rusiji.

Po naređenju Katarine Velike, odmah posle pripajanja Krima, na poluostrvo je bila poslata fregata „Ostorožni“ pod komandom Ivana Bersenova radi odabira luke na jugozapadnoj obali. Ukazom od 10. februara 1784. godine Katarina Velika je naredila da se osnuje „vojna luka sa admiralitetom, brodogradilištem, tvrđavom i da se od nje stvori vojni grad“. Carica Katarina mu je dala ime Sevastopolj – „Veličanstveni grad“. On je zajedno sa Feodosijom i Hersonom objavljen otvorenim gradovima za sve narode, prijateljski nastrojene prema Ruskoj imperiji.

230. godina kasnije na Krimu se održava referendum o novom pripajanju svojoj matici Rusiji. Još jednom dobro došao kući! Nadamo se ovoga puta zauvek.