Svi pod jednu šljivu, a šljiva u gradu

Na proročanstvo o Srbima kojih će biti toliko da će stati pod jednu šljivu, ali i o Bugarima, Hrvatima, Albancima, Litvancima, Rumunima sa sličnom sudbinom pomislićete kad pogledate nedavno objavljenu mapu Evrope koja pokazuje rast – smanjenje broja stanovnika po opštinama u periodu 2001–2011. godine.

Mapa budi asocijaciju na pomenuto crno proročanstvo zato što Srbija, Bugarska, Albanija, Litvanija, Rumunija, Hrvatska... u poslednjem međupopisnom periodu, po broju stanovnika, rastu jedino u glavnim gradovima i u područjima uz njih, dok ostale opštine, manje-više, gube stanovništvo. Neke do jedan odsto godišnje, neke do dva procenta, a mnoge i više. Što znači da su ove sa više od dva odsto u desetogodišnjem periodu u manjku za petinu stanovništva. Na osnovu čega preostaje da zaključimo da će ovi prostori, ako se ništa ne promeni, za pedeset godina biti gotovo pusti.

Mapu Evrope s prikazanim detaljnim kretanjima broja stanovnika objavio je nemački Savezni institut za građevinsko, urbano i prostorno istraživanje (BBSR), a ona ukazuje na velike razlike, recimo, između zemalja jugoistočne Evrope i onih na zapadu kontinenta, mada i unutar razvijenih zemalja postoje depopulaciona područja (istočni deo Nemačke, delovi Španije, Danske, Portugalije, jug Italije).



Ipak, na zapadu kontinenta broj stanovnika većinom raste, dok je na jugoistoku i u pribaltičkim zemljama razlika između glavnog grada i ostalih prostora veoma izražena. Naročito su po tome karakteristične Albanija i Bugarska. Najveći deo teritorije ovih država obojen je tamnoplavom bojom, što znači da su u poslednjih deset godina te opštine izgubile bar petinu stanovništva. U Albaniji su crvenom bojom označeni jedino Tirana i Skadar, a u Bugarskoj osim Sofije i područje uz obalu Crnog mora, što znači da su jedino to prostori koji su povećali broj stanovnika. U Litvaniji i Letoniji u demografskom plusu samo su glavni gradovi Vilnus i Riga, u Hrvatskoj Zagreb i teritorija uz Jadransko more. U Crnoj Gori tamnoplavo je severno područje, a zanimljivo je da i Grčka na velikim površinama beleži maksimalan demografski minus.

Stanovništvo u Srbiji u blagom je porastu u Beogradu, Novom Sadu i Nišu, dok su ostali delovi teritorije (bez Kosova) u manjem ili većem minusu. A najviši procenat depopulacije beleže granične opštine prema Rumuniji, Bugarskoj i Hrvatskoj.

Mapa nemačkog instituta se odnosi na period 2001–2011, međutim iste trendove statistika je beležila i ranijih godina, a i posle 2011. Razmere demografskog pražnjenja su zato izraženije ako podatke posmatramo u dužem vremenskom periodu. Na primer, opština Zaječar je, recimo, 1991. godine imala 71.000 stanovnika, a 2011. – 57.000, Trstenik je 1991. imao 55.000, a danas 41.000, Kula je 1991. imala 49.000, a prošle godine 42.000 stanovnika...

Svi za Beograd

Najveći broj opština u Srbiji koje nisu u blizini Beograda i Novog Sada registruju vidno smanjenje broja žitelja dok, s druge strane, gotovo sve beogradske opštine sa prigradskim naseljima beleže manji ili veći rast. Doduše, i taj rast je rezultat doseljavanja, a ne prirodnog priraštaja, ali u većini ostalih delova države nema ni doseljavanja ni pozitivnog prirodnog priraštaja. Budući da se ništa bitno u tom pravcu neće promeniti ni u sledećih dvadeset-trideset godina (naravno, ako se ne suočimo s velikim spoljašnjim migracijama), zato se nameće pitanje da li će Srbija i ostale ,,tamnoplave zemlje“ u nekoj dalekoj budućnosti postati ,,zemlje gradovi”. I da li će narodi koji sada u njima žive biti skoncentrisani na širem području jednog ili nekoliko gradskih centara sa okolinom, to jest ispod jedne ili dve-tri šljive.

Branislav Radivojša