Sela nestaju sa mape

Od ukupno 1.256 naselja u Crnoj Gori, bez i jednog žitelja je 28, od čega ih je samo u cetinjskoj opštini osam. Broj praznih naselja raste, a nastavljen je prelazak stanovništva iz ruralnih u urbana i naselja na nižoj nadmorskoj visini.
U studiji koje je za potrebe Sindikata zdravstva, socijalne i dječje zaštite izradio istraživački tim (prof. dr Milorad Bakić, prof. dr Janko Radulović, prof. dr Neđeljko Kecojević, prof. dr Dragan Rakočević, dr Olivera Vlahović-Vojvodić, prof. dr Žarko Borović i prof. dr Vesna Bakić) navedeno je da do deset stanovnika živi u 100 naselja (u cetinjskoj opštini 28), od 10 do 30 žitelja bilo je u 175 naselja, od 30 do 50 u 123, a između 50 i 100 u 234 naselja. U Crnoj Gori je bilo 596 naselja sa preko 100 stanovnika, ili 47,45 odsto od ukupnog broja naselja.
U većini opštinskih, gradskih centara došlo je do porasta broja stanovnika: Andrijevica 15 odsto, Bar 27,2, Budva 51,5, Danilovgrad 16,1, Žabljak pet procenata, Kolašin 19,8, Nikšić 4,9, Plužine 2,8, Pljevlja 6,9, Podgorica 17,5 odsto, Rožaje 3,8, Tivat 16,3, Ulcinj 8,3 i Herceg Novi 13,1 odsto. Ostali opštinski centri (Berane, Bijelo Polje, Mojkovac, Plav, Cetinje i Šavnik) bilježe pad broja stanovnika.
Autori studije upozoravaju da je nastavljena koncentracija stanovništva u gradskim naseljima. Opštine u sjevernom dijelu republike, Andrijevica, Berane, Bijelo Polje, Žabljak, Kolašin, Mojkovac, Plužine, Rožaje, Šavnik, uz Ulcinj i Nikšić, pretežno imaju samo po jedno veće naselje sa obilježjem gradskog centra, tako da opštinski centri pokrivaju svo gradsko stanovništvo. Međutim, u nekim primorskim opštinama (Bar, Budva, Kotor, Tivat, Herceg Novi) postoji više naselja sa obilježjima gradskog naselja, tako da ona rasterećuju opštinske centre.
Nastavljena je, upozorono je, tendencija premještanja stanovništva iz sjevernog u južni i primorski region. Svaka opština na primorju ima pozitivan migracioni saldo, a imaju ga još i Podgorica, Danilovgrad i neznatno - Plav.
Opštine sa bržim tempom razvoja (Podgorica, Budva, Bar, Herceg Novi) bile su privlačnije za doseljavanje koje počinje prvo u prigradski naseljima, a u drugoj "iteraciji" nastaje uvlačenje u gradove.
Nastavljena je, navodi se u studiji, i tendencija povećavanja broja stanovnika Crne Gore u inostranstvu.
- Sve ove tendencije imaju dosta zajedničkih uzroka, koje treba posmatrati kao skup međusobno uslovljenih i zavisnih uzroka. Ove upozoravajuće tendencije u demografskom razvoju Crne Gore iziskuju koncipiranje strateških mjera ekonomske, socijalne, regionalne i populacione politike, koje će pogodovati razvoju, biti u funkciji razvoja stanovništva, ali i u funkciji njegovog adekvatnog razmještanja - konstatuju autori.
Smataju da bi se tako ostvarila ravnoteža između osnovnih faktora razvoja na prostoru države.
-U protivnom, neravnoteža između materijalnih i ljudskih resursa donosi značajne teškoće na planu ekonomskog i demografskog razvoja, usporava razvoj, bilo da se radi o imigracionim, ili emigracionim područjima- navode autori.
Njihov je stav da organizovano društvo mora podnijeti društveni trošak kako bi se ovako upozoravajuće tendencije u demografskom razvoju pokušale ublažiti.
- Iskustva drugih zemalja ukazuju da se može mnogo postići osmišljenom populacionom politikom za koju je društvo spremno da plati adekvatnu cijenu - poručili su autori studije.

Ni proste reprodukcije

Pored tendencije opadanja broja sklopljenih brakova i porasta broja razvoda, u Crnoj Gori je primjetan i trend opadanja vitalnog indeksa i prirodnog priraštaja. Čak 12 opština ima negativan prirodni priraštaj (više ljudi umire, nego šo se rađa).
Smanjuje se i broj članova u domaćinstvu (sa 4,1 prema popisu iz 1981. godine, na 3,7 prema popisu iz 1991. do 3,5 prem zadnjem popisu stanovništva prije četiri godine).