Nacrt plana suzbijanja narkomanije među srednjoškolcima dr Nenada Stevandića

Polazeći od nesporne činjenice da je srednjoškolski uzrast  najčešći period kada se adolescenti masovno i bez dovoljno informacija susreću s opojnim drogama i postaju zavisnici, smatramo da je neophodno preduzeti konkretne mjere kako bi se postigli dobri i mjerljivi rezultati u prevenciji i uspješnom liječenju, odnosno odvikavanju.

U suprotnom, riječ je o  progresiji u ukupnoj populaciji jer  broj zavisnika stalno raste, što prijeti da pređe u fazu kada je reagovanje mnogo teže i skuplje, a posljedice nesagledive po pojedinca, njegovu porodicu,  i društvo u cjelini.

Takođe, neophodno je navesti da dosadašnje strategije  prevencije i tretmana  narkomanije kod mladih, koje su formalno usvajane , nisu dale rezultate, jer se broj zavisnika stalno povećava. To bi nas moglo dovesti do zaključka da se ovaj problem radikalizuje odgađanje kvalitetnog rijeđenja pogoduje upravo dilerima i organizatorima ovog kriminalnog posla. Umiješanost policijskih službenika  u promet opojnih droga, koja je nedavno otkrivena, zahtijeva neodložnu i odlučnu akciju.

Shvatajući ovaj problem kao gorući problem društva koje je u stalnoj depopulaciji , a pravilno procjenjujući značaj mladih za biološki opstanak, njihovo stručno osposobljavanje i preuzimanje obaveza za opstanak  i  razvoj  Republike Srpske, potrebno je da  osmislimo i provedemo ozbiljne i sistematične aktivnosti po ovom pitanju jer postoji mnogo usvojenih  strategija,  projekata ili odluka, koje su "mrtvo slovo" na papiru bez ikakvog plana za sprovođenje i analize postignutih  rezultata.

Predloženi plan predstavlja mnogo bolji pristup ovom velikom problemu,  jer ima obavezujuće aktivnosti i konkretne mjere sa detaljnim opisom zaduženja svih učesnika u sprovođenju .

                              Razlozi i motivi za izradu strategije

Prvo da navedemo   pogubne posljedice nereagovanja na problem narkomanije kod mladih osoba:

A

Narkoman nema optimalnu  šansu da se uspješno obrazuje i postane koristan član  zajednice. Dakle, nema narkomana uspješnog inženjera, doktora, dirigenta, pa ni električara, automehaničara i sl.                                                                                  

B

Narkoman u ogromnoj većini slučajeva nema potomstvo, niti stupa u brak, pa je u suštini bitno negativan faktor u pravcu depopulacije ili propadanja porodice, jer iz takvih porodica djeca su osuđena na traume i teško  odrastanje i sama imaju manje šansi,  kako za vlastiti uspjeh, tako i za ukupni  doprinos društvu.

V

Narkomani su skloniji bolesti i njihovo liječenje, u koje spada i odvikavanje, je skupo, često neefikasno i predstavlja dodatni teret za budžet i  institucije Republike Srpske.

G

Narkomani predstavljaju  potencijalnu  bezbjednosnu prijetnju,  jer su skloni vršenju krivičnih djela u svrhu pribavljanja opijata,  što  je  povećan rizik za građane i njihovu imovinu. Takođe,  time su  povećani  troškovi  za MUP, Tužilaštvo i kazneno popravne ustanove, dakle budžet u cjelini.

1. Odabir uzrasta za testiranje i vrste testa

U srednjoškolskom uzrastu se mladi  najčešće prvi put susreću sa opojnim drogama i prava zavisnost se najčešće i razvija u tom uzrastu, jer se u to vrijeme i sa medicinsko–psihološkog stanovišta mlada osoba nalazi u specifičnom periodu života, pubertetu, odnosno adolescenciji. Takođe, tada popušta i pažnja roditelja, jer djeca u tom periodu razvijaju mnoge samostalne aktivnosti.

Najvažnija činjenica je to što, ako se tad ne reaguje, gotovo je nemoguće mladu osobu izvesti iz "kandži" dilera, a i sama  zavisnost prelazi u naredni stepen, ka biološko-fizičkom tipu, pa je odvikavanje skupo i teško. Dodatni problem je što nemamo precizno  propisanih procedura, kao ni dovoljno specijalizovanih ustanova za medicinski tretman zavisnika.

2. Način testiranja

Budući da u Republici Srbskoj imamo oko 48 000 srednjoškolaca i ako bismo testirali učenike drugog ili trećeg razreda jednom godišnje u različitim vremenskim intervalima (iznenadni testovi), potrebno je obezbijediti oko 24 000 testova. Pravljenje spiskova bi vršilo Ministarstvo prosvjete, i to putem srednjoškolskih ustanova, a testiranje bi obavljali nedležni domovi zdravlja, uz nadzor resornog ministarstva. Testiranje je jednostavno i sastoji se od davanja i obilježavanja uzoraka koji se brzo analiziraju.  Postoji više načina testiranja, a najbrži i najpovoljniji su oni koji daju pouzdane rezultate.To su testovi za urin i pljuvačku (salivu)koji su i najjeftiniji. Zbog jednostavne procedure, testiranje ( uzimanje uzorka) se može obaviti u domovima zdravlja ili čak u školskim objektima, u skladu sa procjenom nadležne "ad hok"  formirane ili stalne  komisije Ministarstva zdravlja. Sa obzirom na navedeno, sa pravom se može zaključiti da se ovo testiranje može obaviti brzo i kvalitetno.

3. Postupci nakon testiranja

Lica sa pozitivnim rezultatom treba da uđu u program rehabilitacije koji bi uključivao organizacije Ministarstava prosvjete i zdravlja, u smislu pravljenja programa odvikavanja, rehabilitacije i retestiranja do resocijalizacije u koju bi bili uključeni roditelji.  Dakle, u ovim slučajevima nadležnost bi preuzela posebno konstituisana stručna grupa, čiji bi zadatak bio da osmisli i sprovodi program, koji bi doveo do prevazilaženja i odbacivanja zavisnosti sve do njenog potpunog prestanka.

4. Analiza dobijenih podataka

Analizom dobijenih podataka stekao bi se uvid u tačne i veoma vrijedne podatke, koji bi nam omogućili da saznamo sledeće:

1) Procenat srednjoškolske omladine koja je korisnik opojnih droga.

2) Spisak gradova i škola, po procentima, koje su kritične po broju učenika pozitivnih na testu.

3) Spisak supstanci po učestalosti koje koristi srednjoškolska omladina.

4) Uporedni podaci od prvog do trećeg razreda u smislu procjene i  praćenja trenda zavisnosti kod srednjoškolske omladine.

5) Stepen informisanosti, uključenosti porodice, obrazovnih i zdravstvenih instutucija u problem zavisnosti od opojnih droga srednjoškolske omladine.

5. Korišćenje dobijenih podataka

A. Ministarstvo unutrašnjih poslova

Podaci o mjestu, vrsti i obimu korištenja opojnih sredstava kod srednjoškolske omladine bili bi korisni kod planiranja rada i akcija pripadnika nadležnih odsjeka ili organizacionih jedininica  MUP-a,  jer bi svojom preciznošću sigurno omogućili veću uspjeh zbog preciznih informacija o vrsti imjestu distribucije  narkotika . To bi sigurno bio doprinos hapšenju dilera i smanjenju ponude opojnih sredstava.

B. Ministarstvo zdravlja

Ministarstvo zdravlja bi saznanjem o broju pozitivnih na predviđenom testu  moglo da procijeni kadrovske potrebe, kako bi ovaj problem bio praćen adekvatnim planiranjem u obrazovanju i usavršavanju zdravstvenih profila, te osnivanju ili proširenju ustanova koje bi služile u svrhu odvikavanja, rehabilitacije i resocijalizacije mladih ljudi. Oni bi, pošto je njihov problem na vrijeme otkriven, bili većinom odviknuti i vraćeni normalnom životu, što bi predstavljalo ogromnu korist za društvo, kao i za njihove porodice. Takođe, prostim poređenjem lako je  doći do zaključka da je ovaj projekat veoma isplativ, jer je cijena testova i organizacije testiranja s analizom  nemjerljivo manja od štete i opasnosti po mladost Republike  Srpske.

V. Ministarstvo prosvjete

Podaci iz analize bi mogli da posluže u svrhu saznanja o potrebi upoznavanja mladih ljudi sa opasnostima korištenja opojnih sredstava, te bi se mogle planirati obrazovne aktivnosti, pa i uvođenja posebnih predmeta u osnovne i srednje škole ili uključivanjem ove materije u druge srodne predmete.

G. Porodice  testiranih

Za porodice  onih koji su negativni na testu ovaj podatak bi predstavljao veoma dobru vijest, koja bi  uticala na stabilnost u njihovom daljem životu. Na porodice onih koji su pozitivni ova vijest bi, uz prvobitnu neugodnost, takođe, djelovala pozitivno, jer je problem otkriven na vrijeme i samim tim bi mogućnost uspješnog odvikavanja bila velika, a program retestiranja bi i na ove porodice u većinski  pozitivnom ishodu,  dakle  odvikavanju, dodatno stimulativno djelovao.

6. Obrazovne aktivnosti i medijska podrška

Sprovođenje ove strategije  zahtijeva i obrazovne aktivnosti koje se  mogu podijeliti u dvije grupe:

                                                      A

Obrazovanje učesnika u sprovođenju projekta putem stručnih uputstava i obuke, kako među profesorima i osobljem srednjih škola, uz nadzor Ministarstva prosvjete, tako i stručno-medicinskog osoblja u domovima zdravlja, uz nadzor i koordinaciju  stručnih timova pomenutih ministarstava.

                                                    B

Obrazovanje roditelja i djece koja će biti testirana uz upoznavanje cjelokupnog stanovništva, odnosno javnosti.

Medijsku podršku bi trebalo da obezbijede svi registrovani mediji i logično bi bilo da to bude bez finasijskog uslovljavanja, jer  se radi o projektu od šireg značaja. U  tu svrhu bi trebalo održati predavanja, tribine i okrugle stolove, kako bi  se stekao uvid javnosti  u strategiju i obezbijedila šira društvena podrška.

Ukupno djelovanje ovoga projekta  na društvenu zajednicu bilo bi veoma korisno jer bi stanovništvo bilo svjesno odgovornog odnosa  institucija prema mladim ljudima, a time i budućnosti Republike Srpske. Takođe, realno je za pretpostaviti da bi se ovim značajno uticalo na smanjivanje maloljetničke narkomanije, a time bi i promet narkotika bio mnogo manji. To bi moglo da dovede do manje zarade narko-dilera i vođa  kriminalnih grupa koje se bave ovim aktivnostima, te bi se time bavile manje i slabije  organizovane grupe. Zbog toga bi ih bilo lakše otkriti, uhapsiti i procesuirati. Ovo je logično, jer je poznato da su narko-karteli savršeno organizovane i moćne organizacije veoma često jače i moćnije od policija malih zemalja.

                                               7. Zaključak 


Analizom svakog segmenta plana nameće se zaključak da  bi najbolje bilo donijeti zakon ili uredbu sa pravilnikom koji bi naložio obavezno testiranje na opojne droge u srednjim školama uz sasglasnost roditelja. Za izradu zakona bilo bi neophodno formirati radnu grupu u kojoj bi učestvovali predstavnici ministarstava zdravlja, prosvjete i unutrašnjih poslova,  uz podršku Sekretarijata za zakonodavstvo Vlade Republike Srpske.Takođe je nesporno da bi tek nakon testiranja ali i drugih radnji imali dovoljno podataka da se napravi sveobuhvatna strategija za prevenciju i liječenje narkomanije u maloljetničkom uzrastu, jer nas dosadašnji loši rezultati u tretmanu ovog problema  na to obavezuju.

       dr Nenad Stevandić