Ruska Amerika živa je u Fort-Rosu

Dva filma odjednom – dokumentarni Ruska Amerika i igrani Fort-Ros – biće sinimljeni povodom 200-godišnjice tvrđave Fort-Ros, koju su ruski kolonisti izgradili u Severnoj Americi u prvoj polovini 19. veka. Proslava jubileja 2012. godine biće međunarodna i proteći će kako u Rusiji, tako i u SAD.

Mesto za tvrđavu i rusko naselje Fort-Ros nije nađeno odmah. Na proleće 1812. godine ovde se iskrcao predstavnik rusko-američke kompanije poručnik Ivan Kuskov i 25 ruskih kolonista, u pratnji devet desetina aleuta. Utvrđeno naselje podigli su brzo. Zemlja je za tvrđavu bila kupljena kod lokalnih idijanaca, kako kažu, za tri ćebeta, tri para pantalona, dve sekire, tri motike i nekoliko niskih perli. Između ostalog, Rusi su se dobro sprijateljili sa indijancima – davali su im posao, štitili ih od napada. Prema priznanju autora istorijsko-avanturističkog romana Fort-Ros i scenarija budućeg filma Dmitrija Poletaeva, istorija prvog ruskog naselja u Severnoj Kaliforniji ga je ponela.

Na karti Kuka bilo je napisano „Ruska Amerika – deo imperije. Ona je dopirala do Severne Kalifornije. To, da se na obali Ruske reke, tada se ona zvala Slovenska, nalazio Fort-Ros, koji je čuvao južne granice ove ogormne zemlje, znaju malobrojni. I postepeno, zrno po zrno, počeo sam da shvatam da ove teritorije nisu pripadale Rusiji, već ako ćemo da budemo sasvim jasni, Rusko-američkoj kompaniji. Ova kompanija je bila osnovana, kao što znamo, uz pomoć Nikolaja Rezanova, domara Dvora Njegovog Veličanstva.

Ruski kolonisti su lovili divljač na čitavoj teritoriji Ruske Amerike, trgovali sa lokalnim stanovništvom, a u Kaliforniji su počeli da se bave poljoprivredom: gajili su stoku, sejali pšenicu, sadili odlične voćnjake i vinograde. Prvi su izgradili brodogradilište i vetrenjače, obrađivali su gvožđe, bakar i drvo, kože. Uspesi su, naravno, postojali, ali ipak Rusko-američka kompanija je bila gubitnička – previše je sredstava odlazilo na hranu koja se dovozila i izdržavanje vojnika. Fort-Ros kao tvrđava postojala je do 1841. godine i Rusi su je napustili praktično bez kompenzacije. A 1867. godine Rusija je prodala SAD-u i Aljasku zajedno sa Aleutskim ostrvima.

Dokumentarni film Ruska Amerika počinje da se snima upravo na Aleutskim ostrvima, pošto je sa njima vezana porodična istorija popularnog glumca Dmitrija Haratjana, jednog od autora projekta. Utvrđujući svoj rodoslov, glumac je pronašao da je jedan od njegovih predaka po ženskoj liniji – Stepan Gomzjakov, učestvovao u delatnsoti Rusko-američke kompanije i bio oženjen aleutskom devojkom. Njihova unuka je prababa Haratjana.

Pored ostrva Umalaška i ostrva Unmak postoji ostrvo Unga. Ovde je živeo Stepan. Deveto koleno – Stepan, upravitelj ostrva Unga. Znači, u meni teče aleutska krv.

Što se tiče igranog filma, on će se snimati na teritoriji tvrđave istorijskog parka Fort-Ros. Od autentičnih zgrada u parku se očuvala samo kuća poslednjeg komandanta tvrđave. Ostale građevine su rekonstrukcija. Stanovnicima Kalifornije Fort-Ros je važan, očigledno, ne manje nego Rusima. 2009. vlasti države odlučile su da prekinu finansiranje spomenika. Započeli su protesti, na kraju je znamenitost sačuvana.