Ivan Treći – ujedinitelj ruskih zemalja

Veliki knez i gospodar cele Rusije Ivan Treći – jedinstvenu istorijsku izložbu pod takvim nazivom saradnici Muzeja Moskovskog Kremlja su pripremali tri godine. I ona se otvara 20. marta i trajaće do 14. jula. Muzejski radnici su uvereni da će svaki posetilac shvatiti kakav je bio pravi značaj Ivana Trećeg u ruskoj istoriji, vladara koji je u mnogome potcenjen.

U izložbi Muzeja Moskovskog Kremlja posvećenoj Ivanu Trećem nema kneževih portreta napravljenih za života i ličnih predmeta. I to je sasvim logično, jer artefakti iz 15. veka, doba kada je živeo i vladao knez, mogu se na prste prebrojati. Ovom izložbom ispravljamo istorijsku nepravdu, govorimo o značajnoj ulozi velikog kneza u istoriji, izjavila je direktor Muzeja Moskovskog Kremlja Jelena Gagarina.

- Ivan Treći je bio dosledni ujedinitelj ruskih zemalja, kao i njegov predak Ivan Kalita. On je stupio na presto u zrelom uzrastu sa 22 godine i sa određenim programom koji je realizovao sve vreme svoje vladavine. Konačno je oslobodio Rusiju od mongolsko-tatarskih osvajača, što je bilo vrlo važno. Već savremenici su ga nazvali Ivanom Velikim.

„Program“ svojih dejstava veliki knez je obnarodovao na monetama otisnutim u čast njegovog stupanja na presto. Knez Veliki Ivan Vasiljevič, gospodar čitave Rusije, glasi kružni natpis na zlatnom, „ugarskom“ dukatu, jedinoj ruskoj zlatnoj moneti iz 15. veka koja se sačuvala do danas. Kovanje sopstvenih zlatnih moneta Moskovske kneževine tada je bilo jednako političkom pretendovanju na vođstvo. Moskva – treći Rim još jedna je ideja proglašena za vreme Ivana Trećeg. Uz u vreme njegove vladavine Moskva je postala crkvena prestonica. Upravo tada je bila odlučno potvrđena autokefalnost Ruske pravoslavne crkve.

Ivan Treći se oženio između ostalog vizantijskom princezom Sofijom Paleolog, nećakom poslednjeg vizantijskog cara Konstantina Devetog. Nevesta velikog kneza je doputovala u Moskvu iz Rima. Po legendi, pratili su je katolički sveštenici sa kristalnim krstom koji su želeli da učine dolazak princeze trijumfom katolicizma u Rusiji. Ali zamisao nije uspela. Ivan Treći je poslao svoje glasnike u susret i krst su uklonili. Kasnije je ovaj krst postao jedna od svetinja Uspenskog sabora u Kremlju, nazvali su ga „korsunskim“ kao i sve predmete koji su imali veze sa Krštenjem Rusije. U vojnim pohodima velikog kneza je prati drugi krst – drveni rezbareni sa umetcima od kosti. Ovaj takozvani kilikijski krst je bio sa vojskom i u pohodu Ivana Trećeg na Kazanj. Upravo on je započeo rat sa Kazanskim hanstvom koji je završio njegov unuk Ivan Četvrti Grozni. On je takođe u pohod nosio istu svetinju.

Sve pomenute relikvije su predstavljene na aktuelnoj izložbi. One su sakupljene u jedinstvenu ekspoziciju iz 12 vodećih ruskih muzeja, kao što je peterburški Ermitaž, moskovski Istorijski muzej, Kirilo-Blozersi muzej. Krhki spomenici istorije 15. veka obično se ne daju na izložbe u druge gradove i muzeje. Tim pre takvi rariteti kao što je zlatna ugarska moneta koja je stigla iz Ermitaža i koja postoji u jednom primerku. Ali pobedila je muzejska solidarnost.