Kina: porodica s više dece u zamenu za ekonomsku stabilnost

Tačan broj stanovnika Kine je zagonetka svetskih razmera, i to ne samo za zapadne stručnjake, već i za kineske eksperte. Dugi niz godina tempo nataliteta Kineske Narodne Republike je u stalnom porastu. Vlasti Podnebesne su 27. oktobra 1982. godine objavile da je broj stanovnika premašio milijardu. Demografska politika zemlje se u korenu promenila. Natalitet je zaustavljen, ali se Kina suočila s drugim problemima.

Kina je milenijumima doživljavala ciklične promene u broju stanovnika. Broj ljudi je rastao u skladu s tradicionalnom metodom obnavljanja – visok natalitet i visok mortalitet. Negativni uticaj su vršili ratovi i epidemije. Međutim, ništa se ne može porediti s jednom od najstrašnijih epizoda u istoriji Podnebesne – velikom kineskom glađu. Ona je trajala od 1959. do 1961. godine. Kinezi ovo vreme opisuju kao „tri godine prirodnih nepogoda“. Posledicu eksperimenata komunističke partije na čelu s Mao Cedungom predstavljala je pogibija miliona ljudi koji su umrli od gladi. Međutim, to nije jedina činjenica u istoriji Kine koja je uticala na demografsku situaciju u zemlji, kaže profesor kineskog pravca na katedri za orijentalnu filologiju Više ekonomske škole Fjodor Dolgačov:

Opijumski ratovi kad su zapadne zemlje, ne našavši ništa zgodnije od trgovine s Kinom, bile primorane da joj nametnu takvu varijantu potrošnje opijuma za koju bi se mogao dobiti novac. Kasnije se odrazila japanska intervencija, seča u Šangaju je takođe uticala na broj stanovnika. I naravno, posle stvarnja KNR, najveći uticaj je imala politika naglog napretka i kulturne revolucije. Posle politike reformi i izgradnje Kina je priznala da ima milijardu stanovnika i da ovo stanovništvo treba nekako raseliti. A imajući u vidu da je u Kini naseljen samo zapadni deo, postavilo se pitanje da li velika prenaseljenost predtavlja kočioni faktor.

Kineske vlasti su 1970-ih godina počele da usvajaju mere za borbu protiv porasta nataliteta. Zvanično su dozvoljeni abortusi, zatim je povećana granica godina za stupanje u brak – za žene do 20 godina, za muškarce do 22 godina. Međutim, najveći rezultat je dala demografska politka „jedna porodica – jedno dete“. Ovaj sistem su kineske vlasti usvojile 1979. godine. Sad je porodica u kojoj je bilo više od jednog deteta kažnjavana. A oni koji su poštovali ovo pravilo imali su sve povoljnosti. Međutim, smanjivši broj stanovnika Kina se našla na pragu drugog problema, ističe poznavalac kineske civilizacije, rukovodilac Centra za rusko-kineska istraživanja fakulteta za žurnalistiku MDU Evgenij Zajcev:

- Efikasnost regulisanja broja stanovnika ili usporavanje njegovog rasta primenom sistema „jedna porodica – jedno dete“ podvrgnuta je po mom mišljenju blagim ekonomskim sankcijama. Odnosno, nije postojao ekonomski stimulans, već se naprotiv, primenjivala kazna ako u porodici ima više od jednog deteta. Ovaj sistem je doveo do izvesnog usporavanja rasta nataliteta. I Kina se danas sve više suočava s drugim problemom. U vidljivoj perspektivi ona može upasti u demografsku jamu. Kineska ekonomija koja se burno razvija može osetiti određeni nedostatak radnih resursa, pošto je prethodna politika ograničavanja rađanja bila prilično efikasna.

Trideset godina posle usvajanja sistema „jedna porodica – jedno dete“ broj penzionera je previsio broj radno sposobnog stanovništva. Ujedno, nivo nataliteta se danas smatra jednim od najnižih u celoj istorij zemlje. Po prognozama stručnjaka, ako kineske vlasti ne promene demografsku politiku, do 2050. godine u najmnogobrojniju kategoriju stanovnika će spadati ljudi u uzrastu od 55 do 90 godina. To će, sa svoje strane, izazvati nove, sad već ekonomske probleme.

Diana Goršečnikova,