Efekti zabrane prekida trudnoće u RS

Krivičnopravni efekti

Pozitivni efekti zaštite života i tijela od momenta začeća ogledaju se u potpunijem zaživljavanju u praksi člana 36 (1) Ustava koji garantuje posebnu zaštitu porodici, majci i djetetu kroz pružanje adekvatnije krivično-pravne zaštite proklamovanim društvenim vrijednostima.

Utvrđivanjem definisanog momenta zaštite života, odnosno inkriminacijom prekida trudnoće on momenta začeća, prekidi trudnoće bi se u većoj mjeri doveli u legalne okvire jer suočen sa mogućnošću odgovornosti za krivično djelo teškog ubistva, eventualni izvršilac ilegalnog prekida, bilo u ulozi naručioca (trudna žena), bilo kao izvršilac naručenog ubistva (doktor ili neko drugi), je u značajnoj mjeri destimulisan od izvršenja djela samom njegovom kvalifikacijom i zaprijećenom sankcijom.

Još jedan od pozitivnih efekata prihvatanja ovakve zabrane ogleda se u situacijama kada se interesi nerođenog djeteta i majke poklapaju. Naime, u slučaju da usljed povrede tjelesnog integriteta trudnice, nastupi smrt nerođene bebe, postojali bi uslovi da umišljajni učinilac ovog djela odgovara za krivično djelo ubistva (nerođenog djeteta) i tjelesne povrede (trudnice) u sticaju. Ovakvim vidom kvalifikacije učinjenog djela u većoj mjeri bi bilo ispunjeno pomenuto Ustavno načelo posebne zaštite porodice, majke i djeteta jer bi se ovdje radilo o priznanju višeg stepena društvene opasnosti pomenutom djelu od onog koje mu se danas daje, samim tim i o opravadnoj i potrebnoj strožijoj društvenoj reakciji na njega. Na ovaj način došlo bi i do većeg stepena zadovoljenja oštećenih strana i načela pravičnosti. Poimanje da zaštita ljudskog života nastaje rođenjem čovjeka, čini da umišljajni učinilac opisanog djela odgovara samo za krivično djelo tjelesne povrede, što jeste isuviše blago i nedestimulišuće za učinioca a frustrirajuće za oštećene roditelje. Poređenja radi, ovo djelo je prema njemačkom krivičnom zakoniku (Strafgesetzbuch[1]) u sekciji 218 stav (2) propisano kao teži oblik krivičnog djela prekida trudnoće.

Takođe, priznavanjem krivično-pravne zaštite ljudskom životu od navedenog momenta, inkriminacijom bi bile obuhvaćene i nehatne povrede nerođene bebe od strane trećih lica, koje su zbog poimanja da zaštita ljudskog života nastupa trenutkom rođenja, izuzete od kažnjivosti[2]. Odgovornost pomenutih trećih lica bi proizilazila iz opštih pravila odgovornosti za nehat. Takođe, bile bi otklonjene poteškoće sudske prakse oko određivanja kvalifikacije djela nestručno izvršenog poroda koji ima za posljedicu smrt bebe.

Priznavanjem krivično-pravne zaštite čovjekovom životu i tijelu, od momenta začeća, samopobačaj i njegov pokušaj bi bili kažnjivi po uzoru na najrazvijenije evropske zemlje.[3] Ovo bi dovelo do smanjenja broja samopobačaja čime bi se ostvarila bolja zdravstvena zaštita. 



Osvrt na uporedno pravo


Na sličan način je riješeno pitanje zaštite ljudskog života i tijela u pravnom sistemu Njemačke i Španije a od nedavno i Mađarske. Stav Njemačkog ustavnog suda je da se ne može praviti razlika između faza u razvoju života prije rođenja ni između rođenog djeteta i onog koje će se tek roditi.[4] Krivični zakon njemačke u paragrafu 219. koji se odnosi na savjetovanje trudnice koja se nalazi u teškom stanju i konfliktnoj situaciji, izričito se kaže da nerođeno dijete u svakom stadijumu trudnoće i u odnosu na majku (ženu trudnicu), ima vlastito pravo na život. Iz ovakvog poimanja Njemačkog ustavnog suda proizašao je stav njemačke pravne prakse i teorije da zaštita života i tijela nastaje trenutkom začeća, te je prekid trudnoće kvalifikovan kao krivično djelo.[5] Krivični zakonik dalje propisuje uslove za nastupanje izuzetka od kažnjivosti ovog krivičnog djela, a koji se odnose na socijalne i medicinske indikacije, ali prije nastupanja dvanaeste nedelje od začeća.[6] Život nerođenog djeteta se cijeni najmanje jednako koliko i život majke.[7]

Kada je u pitanju Mađarska, došlo je do drastične promjene u posmatranju pitanja prekida trudnoće od kada je ova država promjenila ideologiju. Od kada je ova država na mjesto komunističke ideologije postavila ideju zdrave porodice i vjere kao temelja svega, prekid trudnoće je postao Ustavom zabranjen. Iz ovoga se vidi da pitanje prekida trudnoće nije određeno međunarodnim pravom (ili pravom ljudskih prava), jer isti univerzalni i regionalni međunarodni pravni akti važe i za Mađarsku i za Republiku Srpsku, ali su rješenja po ovom pitanju drastično različita. Sasvim opravdano se otvara pitanje u skladu sa kojom ideologijom i vjerom je naše posmatranje i regulisanje pitanja prekida trudnoće?
 
Treba se podsjetiti da Irska, u kojoj su zabranjeni prekidi trudnoće iz bilo kojih razloga, prema izvještajima Ujedinjenih nacija (Report on Maternal Mortality, World Health Organisation, the UN 2007, 2010) predstavlja najsigurnije mjesto na svijetu za trudnice i porodilje.

[1] Zakonik je dostupan na: https://www.iuscomp.org/gla/statutes/StGB.htm#218

[2] Pogledati Miloš Babić, Ivanka Marković, krivično pravo posebni dio, Banja Luka 2005, str. 31.

[3] Sekcija 218 stav (3) i (4) Njemačkog krivičnog zakonika.

[4] Navedeno prema Ivanka Marković, Pravo na život i tjelesni integritet kao objekti krivičnopravne zaštite, Doktorska disertacija, Banja Luka 2001. godine, strana 21.

[5] Sekcija 218 stav (1) Njemačkog krivičnog zakonika.

[6] Sekcija 218a Njemačkog krivičnog zakonika.

[7] Bertrand Mathieu, Right to life, Council of Europe Publishing, april 2006. godine.