Pitanje socijalnog roda u umetnosti socrealizma

Ženska božanstva sovjetske epohe u umetničkom viđenju majstora socijalističkog realizma, - predmet je ekspozicije u izložbenom prostoru muzeja „Radnik i kolhoznica“ u Moskvi.

Godine 2007. „Venera Sovjetska“ bila je jedna od najizražajnijih izložbenih postavki peterburgskog Ruskog Muzeja. Tematski izbor ženskih likova uvek je privlačio široki auditorijum, a lista autora – Boris Kustodijev, Kazimir Maljevič, Aristarh Lentulov; Ilija Mačkov, Petar Končalovski, Aleksandar Dejneki – obezbedili su odgovarajući nivo pažnje u krugovima istoričara umetnosti i „art-kritičara“.

Bilo je rešeno da se projektat „Venera Sovjetska“ revitalizuje u Moskvi, a na osnovu ekspozicije 2007. godine. Ovom postavkom, izložbeno-muzejsko udruženje „Manjež“ počinje reformu svoje politike u salama, uređenim u novom postolju monumenta „Radnik i kolhoznica“ Vere Muhine. A koju bi drugu umetnost bilo logično prezentovati u podnožju jednog od najprepoznatljivijih simbola sovjetske epohe?

Na slikama ove izložbe vidimo komsomolke, studentkinje, sportistkinje, koje marširaju na Crvenom trgu, zatim su obavezno prisutne muzilje krava, pa čak i radnice na asfalterskim radovima. Za slikarstvo sovjetskog perioda potpuno je zakonomeran portret sa kombinovanjem izrazito individualnih osobina sa tipskim osobinama, karakterističnim za određenu epohu, kao odraz socijalnog, društvenog lika modela. To su ljudi, koji su rođeni novim životom, koji ga sami izgrađuju, odlučni, gotovo fanatični. Pritom danas, mnogi radovi ne izazivaju utisak da su to „primerci“ totalitarne umetnosti, nego su to likovi lepih žena, na platnima, koja su nastala u kontekstu svog vremena, - bile to sportistkinje Aleksandra Samohvalova ili opuštena „Žena u ležaljki“ Jurija Pimenova.

Proteklih dvadesetak godina u Rusiji se više puta menjao odnos prema umetnosti socijalističkog realizma. Nakon raspada SSSR slikarstvo sovjetskih umetnika se našlo na meti oštre kritike. Smatrali su ga konjukturnim i izrazito slabim. Nakon desetak godina interesovanje prema umetnosti socrealizma se obnovilo. Radovi slikara klasičara sovjetske umetnosti izazivali su oduševljenje,- nastaje moda na kolekcije, cene na aukcijama rastu. Državni muzeji i privatne galerije počeli su da organizuju tematske izložbe, koje su izazvali interes posetioca.

Možemo imati različite stavove prema stvaralaštvu umetnika sovjetskog perioda, ali sve slike, koje su odabrali organizatori izložbe „Venera Sovjetska“ objedinjuje jedinstvena ideja – da se prikaže, kako su shvatali i stvarali žensku lepotu sovjetski slikari tog perioda.

Armen Apresjan,