Rusija-Austrija: povratak kolekcije Esterhazi

Vlada Rusije razmotrila je bilateralni sporazum koji određuje redosled predaje Austriji retke kolekcije knjiga. Reč je o kolekciji drevnog mađarskog roda kneževa Esterhazi, koja je delimično bila odvezena u SSSR 1945. godine posle Drugog svetskog rata.

Kolekcija se sastoji od jednistvenih izdanja od 15. do 18. veka iz oblasti teologije, astronomije, istorije, filozofije, medicine, prirodnjaštva i umetnosti. Nekoliko vekova su je sakupljali kneževi Esterhazi. 40-ih godina kolekciju je kompletirao i dovezao iz Mađarske u Austriju u zamak Ajzenštad, poslednji vlasnik biblioteke Pavel Esterhazi. Ali nije stigao da je poreda: ona je ostala da leži u drvenim sanducima. Za vreme oslobađanja evrospkih zemalja od fašizma u zamak je ušla sovjetska armija, sanduke su utovarili na kamione i kao trofej poslali u Moskvu.

Najveći i najvredniji deo zbrike nalazi se danas u fondu retkih knjiga Državne biblioteke strane književnsoti Rudomino. Među raritetima ovde je na primer prva potpuna katolička verzija Biblije na mađarskom, Ciceronova Pisma prijateljima, dela Martina Lutera, jedinstveni uzorci ručne štampe. Na nekim folijantima dobro se očuvao pečat kneževa Esterhazi. To je nesumnjivo jedna od najvećih svetskih kolekcija koja dozvoljava da se sudi o intelektualnom životu njenih vlasnika – prokomentarisao je za Glas Rusije generalni direktor biblioteke Jekaterina Genijeva.

Nju su sastavili ljudi koji su imali za to velike finansijske mogućnosti i ozbiljne bibliofilske predstave. Ovde su prekstavljene skoro sve sfere ljudskog znanja na svim evropskim jezicima, uključujući drevne. Esterhazi su bili velike svetske mecene sa neograničenim sredstvima, sakupljali su ono što su hteli. I do početka Drugog svetskog rata njihova biblioteka je imala 70 hiljada tomova.

Preciznih podataka o tome koliko knjiga biblioteke Esterhazi je prebačeno u Sovjetski Savez za sada nema. Osim Biblioteke strane književnosti one se čuvaju u Istorijskoj biblioteci, tvrdi Jekaterija Genijeva.

Zajedno sa austrijskim kolegama izdali smo 2007. godine fantastični katalog koji se nazivao Kolekcija Esterhazi. Na današnji dan u katalogu je 1080 tačaka. Zajedno sa međunarodnom zajednicom, sa najvećim stručnjacima za retke knjige, nastavljamo da identifikujemo našu zbirku.

Trenutno se u Biblioteci strane književnosti identifikovano i restaurisano 977 knjiga iz kolekcije Esterhazi. Sve one će biti predate Austriji.

Jedinstvena kolekcija treba da bude dostupna svetskoj naučnoj zajednici, ubeđena je Jekaterina Genijeva. U tom cilju veći deo knjiga su skenirali stručnjaci Biblioteke strane knjižvensoti: prošle godine vlada RF je izdvojila u te svrhe oko pola miliona dolara. Prema uslovima sporazuma finansiranje skeniranja preostalog dela kolekcije preuzima na sebe austrijska strana.