Rjuriki, Rusija i ruska državnost

12. juna obeležava se Dan ruske državnosti. Ove godine Rusija je proslavila 1150 godina postojanja.

Datiranje se vodi na osnovu starog ruskog letopisa - monah-letopisac postavio je u 862. godinu pozivanje vikinga Rjurika. Treba reći da su svi srednjovekovni letopisci smatrali da je početak državnosti vreme osnivanja dinastije koja je vladala u njihovo vreme. Tako je bilo i u datom slučaju. Monah-letopisac, postavivši pitanje odakle je krenula Ruska zemlja, odgovorio je na ovo pitanje pričom o proglašenju Rjurika za kneza u Ladogi (ili na Gorodištu kod Novgoroda). Do doba kada je živeo letopisac, Rjurika su počeli da smatraju osnivačem dinastije ruskih kneževa, a zatim careva. Dinastija Rjurikoviča je vladala u rusiji do kraja 16. veka.

Sam naziv drevne države Rus ima skandinavsko poreklo. Osporavaju to samo oni koji smatraju da strani, neslovenski naziv države šteti prestižu. Strogo sa naučne tačke gledišta, on potiče od švedskog „ro“ – veslati. Jer Skandinavci su dolazili u Rusiju upravo na veslima, a ne pod jedrima, zato što pod jedrima se po reci ne može ploviti. Prvo su takav „profesionalni“ naziv Šveđanima dali Finci, u čiju zemlju su skandinavci dolazili u prvom redu. Finci i danas nazivaju Švedsku Ruotsi – zemlja veslača. A kasnije naziv Ruotsi u obliku Rus usvojili su Sloveni – prvo za označavanje vladajućeg sloja skandinavskog porekla, a zatim se on prošrio na sve stanovnike koji su se potčinjavali knezu Rusije i na čitavu zemlju. Istom rečju nazivali su srednjovekovni arapski, vizantijski, nemački autori sve koji žive na slovenskim teritorijama i potčinjavaju se ruskom knezu. Tako su nazivali svoju zemlju i drevni monasi letopisci.

Kako su se razvijali događaji koji su doveli do pojave Rusije kao države? Evo šta je rekla o tome doktor istorijskih nauka, profesor Jelena Meljnikova.

Slovenska i ugrofinska plemena severozapada Istočne Evrope platila su u 9. veku danak vikinzima Skandinavcima. Ali nastupio je momenat kada su se stanovnici regiona pobunili, prestali da plaćaju danak i isterali vikinge. Ubrzo posle toga počeli su da ratuju između sebe zbog novca i vlasti. I tada, piše letopisac, oni su uputili poslanike preko mora kako bi našli tamo sebi kneza. Tako se u Rusiji pojavio viking Rjurik sa braćom Sineusom i Truvorom. Rjurik je postao knez u Ladogi. Imena pozvanih su nesumnjivo drevna skandinavska imena, izmenjena prilikom pozajmljivanja u slovenskom jeziku.

Ovaj zapis u letopisu može da se smatra legendom, mada ona vrlo tačno odražava pre svega ekonomsku sitauciju na severozapadu Istočne Evrope u drugoj polovini 9. veka. Upravo ovde je prolazio trgovački put vrlo važan za čitavu Evropu. On je započinjao u Severnoj Francuskoj, išao preko Engleske, Nemačke i Skandinavije, preko Baltičkog mora i dalje, preko teritorije naše zemlje na jug – u Kaspijski region, tačnije u zemlje Istoka. Preko njega je iz Arapskog kalifata u Istočnu i Severnu Evropu stizala ogromna količina srebra. Stotine hiljada arapskih srebrnih moneta i danas se nalazi u riznicama Rusije i Skandinavije.

Radi se o tome što je u Evropi u 12-13. veku nastupila kriza srebra – tadašnjeg robnog ekvivalenta u trgovini. I upravo zato se postavlja novi put na Istok. Tako da gigantska transkontinentala magistrala Put iz vikinga u Grke imala je čisto ekonomsku osnovu. I ako je u Srednjem veku Evropa samatrala vikinge pljačkašima, na Istok su oni išli pre svega kao trgovci. Njihova glavna pokretačka snaga bila je da dobiju srebro. U zamenu za njega Arapi i Vizantijci su dobijali dragocena krzna kune zlatice, veverice, samura. I robove – Evropa, Vizantija, Arapski kalifat imali su potrebu za radnom snagom. Zato su Skandinavci za vreme svojih pohoda preko slovenskih zemalja otimali veliki broj zarobljenika – nenaoružanih zemljoradnika, kako muškaraca, žena, tako i dece, koje su prodavali u druge zemlje. Recimo, arapski istoričari pišu da su se slovenski robovi prodavali u Bagdadu. Prodavali su se i u Konstantinopolju, u Francuskoj, Engleskoj.

Krajem 9. veka, prema letopisu, rođak Rjurika Oleg i sin Igor stali su na čelo vojske, krenuli niz Dnjepar i zauzeli Kijev. Pri tome se formira njihova svera uticaja – uska pruga teritorija od Ladoge na jug duž Dnjepra – do Kijeva, smatra Meljnikova.

U prvoj polovini 10. veka Kijevu se postepeno potčinjavaju slovenska plemena, koja žive zapadno i istočno duž Dnjepra. Tako zajedno sa Novgorodskim teritorijama postepeno se formira teritorija jedinstvene Staroruske države. Do tada snakdinavska vojna elita asimilira se, integriše u slovensku sredinu. Već sredinom 10. veka među imenima vladara Rusije vidimo slovenska imena, na primer Svjatoslav i Vladimir. Verovatno u prvoj polovini 10. veka kneževi i njihovo okruženje, skandinavsko po poreklu, počinju da koriste ruski. Skandinavci se žene slovenskim ženama, urastajući u slovensku sredinu.

Formiranje drevne ruske države bio je dug proces, trajao je oko tri veka. Tokom tog perioda socijalno uređenje i politička organizacija istočnoslovenskih društava pretrpeli su značajne promene. U tim procesima su učestvovali i Skandinavci, odigravši ulogu svojevrsnog katalizatora. Drevna ruska država, nastala na polietničkoj osnovi, uključivši u svoj sastav pored slovenskog stanovništva i finske, baltičke, narode već početkom 11. veka postaje snažna evropska država koja se stabilno integrisala u srednjovekovni svet.