Protivpravni prekid trudnoće - 1. Dio

 Krivičnopravna zaštita života počinje od momenta njegovog začeća. Međutim, takva zaštita je za period od začeća do rađanja postavljena pod velikim brojem uslova, da je ostvaren cilj omogućavanja gotovo neograničenog vršenja prekida trudnoće, pa se može zaključiti da zaštita skoro i ne postoji. Iako ovo pitanje pripada kako pravnoj oblasti tako i oblastima etike, medicine i religije (a što je doprinjelo formiranju dva suprotstavljena shvatanja povodom prekida trudnoće),[1] naročito je aktuelno pitanje dekriminalizacije prekida trudnoće, pa je tako često diskutovano pitanje opravdanosti propisivanja krivičnog djela u ovoj sferi ljudskog života našlo odraza u krivičnom zakonodavstvu. Naime, prekid trudnoće predstavlja jednu od legalnih mjera za planiranje porodice, ukoliko se vrši po zakonom predviđenim pravilima. U skladu sa svjetskim trendom širenja mogućnosti za izvršenje abortusa, u Krivičnom zakonu Republike Srpske[2] je zauzeto veoma liberalno stanovište, propisivanjem radnje izvršenja krivičnog djela protivpravnog prekida trudnoće,[3] poznatijeg i pod nazivom nedozvoljeni pobačaj.

Radnja izvršenja osnovnog oblika krivičnog djela se sastoji u protivpravnom prekidu trudnoće bremenitoj ženi sa njenim pristankom, odnosno, u započinjanju vršenja prekida trudnoće ili u pomaganju trudnoj ženi u prekidu trudnoće. Prije svega, prekid trudnoće mora biti protivpravan, a za utvrđivanje da li je prekid trudnoće izvršen u skladu sa zakonskim pravilima relevantan je Zakon o uslovima i postupku za prekid trudnoće[4], u kome su propisani uslovi koji moraju biti ispunjeni da bi prekid trudnoće bio legalan. Prema navedenom zakonu, prekid trudnoće se slobodno može vršiti do navršenih 10 nedelja trudnoće i ako se prekidom trudnoće neće neposredno ugroziti život ili zdravlje trudnice.[5] Dakle, prekid trudnoće ne podliježe nikakvim ograničenjima do navršenih 10 gestacijskih nedelja, izuzev ako bi se prekidom trudnoće neposredno ugrozilo zdravlje ili život trudnice, u kom slučaju se ne smije udovoljiti njenom zahtjevu. Takođe, zakonskim tekstom je predviđena mogućnost savjetovanja kako trudnice tako i njenog bračnog ili vanbračnog partnera.[6] Izuzetno, prekid trudnoće može biti dozvoljen i nakon navršene desete nedelje trudnoće, u slučaju:


1.    kada se na osnovu medicinskih indikacija utvrdi da se na drugi način ne može spasiti život ili otkloniti teško narušavanje zdravlja žene;


2.    kada se na osnovu naučno-medicinskih saznanja može očekivati da će se dijete roditi sa teškim tjelesnim ili duševnim nedostacima;


3.    kada je do začeća došlo izvršenjem krivičnog djela ili


4.    kada se utvrdi postojanje psihosocijalnih indikacija za prekid trudnoće.[7]



Iz navedenog proističe da je prekid trudnoće moguć i nakon proteka 10 gestacijskih nedelja trudnoće, ukoliko je ispunjen najmanje jedan od ova četiri uslova. Pri tom, postojanje uslova za prekid trudnoće do navršene desete nedelje utvrđuje specijalista ginekologije i akušerstva, a od desete do dvadesete nedelje trudnoće prvostepena i drugostepena komisija za prekid trudnoće zdravstvene ustanove, dok je poslije navršene dvadesete nedelje trudnoće nadležan etički odbor zdravstvene ustanove.[8] 

[1] Pogledati: V. Klajn-Tatić, Aktuelni problemi abortusa, prenatalnog genetskog testiranja i upravljanja trudnoćom, Stanovništvo, broj 1/2011, 33-52

[2] Krivični zakon Republike Srpske, „Službeni glasnik Republike Srpske“ broj 49/03, 108/04, 37/06, 70/06  i 73/10

[3] Član 154. Krivičnog zakona Republike Srpske

[4] Zakon o uslovima i postupku za prekid trudnoće. „Službeni glasnik Republike Srpske“ broj 34/08

[5] Član 8. Zakona o uslovima i postupku za prekid trudnoće

[6] O tome pogledati: Savjetovanje i procedure prije i nakon namjernog ranog prekida trudnoće, Sarajevo, 2007, dostupno na: https://www.akaz.ba/Vodilje/Dokumenti/Vodilja_abortus_A4_site.pdf, pristup: jun 2012. godine

[7] Član 11. Zakona o uslovima i postupku za prekid trudnoće

[8] Član 10. Zakona o uslovima i postupku za prekid trudnoće