Balaban: Srbska i anti-srbska autonomija Vojvodine

 
Oficijelna priča sadašnjih autonomaša svodi se na konstataciju da autonomija Vojvodine u okviru Srbije ima istorijsko utemeljenje, a takođe i utemeljenje u posebnosti, kako Srba tako i pripadnika ostalih etničkih zajednica sa ovih prostora, u odnosu na sunarodnike iz drugih delova Srbije. Naravno takvo definisanje autonomije je samo prelazna forma u izgrađivanju severne srpske pokrajine u državu sa svim atributima koje država ima. Najveća prepreka u ostvarivanju takvog nauma autonomašima je sam srbski narod te su oni u jednoj dugoročnoj strategiji posegnuli, uz borbu na izgrađivanju institucija države, za stvaranjem novog Vojvođanerskog identiteta, koji je suštinski antisrbski, pa čak i šovinistički. Iako ti počeci izgledaju u startu pomalo karikaturalno oni su deo kontinuirane i dugoročne strategije koja se sprovodi uz pomoć stranog faktora kojem je cilj slabljenje Srbije i njeno pretvaranje u drugorazrednu državu na Balkanu.
 
Suština autonomije Vojvodine
Međutim suština autonomije na ovim prostorima je sasvim suprotna od ideja koje zagovaraju aktuelni autonomaši, a koja je suštinski uperena protiv Srba i srpske države. Njen cilj je bio upravo pripajanje Srbiji i srbskoj državi onog dela nacionalnog korpusa koji se zatekao u okvirima heterogene Habsburške monarhije. Istinska autonomija je za srbski narod imala svoj smislen cilj samo dok se pokušavala ostvariti u okviru Austrije, a kasnije Ugarske kao ravnopravne jedinice od 1867. reformisane Habzburške monarhije, i to kao prelazno rešenje do potpunog prisjedinjenja matici Srbiji. Svaki ostali oblik eventualne realizacije autonomije, van suštine i vremenskog konteksta, je uperen na razgrađivanje srbskog nacionalnog bića i srpske države.
Borba za nacionalnu afirmaciju Srba u zapadnjačkoj višenacionalnoj monarhiji, kakva je bila Habzburška carevina, imala je suštinski identične motive i obeležja kakva su bili svojstveni borbi Srba na bilo kom prostoru gde su bili porobljeni. Ona je svoje ishodište i snagu crpela iz prebogatog istorijsko-državnog iskustva Srba i duhovno-istorijske vertikale u kojoj je dominirala Lazareva žrtva za slobodu naroda i slava srednjovekovne srpske države, naročito Dušanovog carstva. Ona je takođe bila inspirisana nacionalnom, ali i životnom ugroženošću od germanizacije, mađarizacije i ilirizacije (što je suštinski značilo pohrvaćivanje) u okviru Bečke monarhije, kao što je u Osmanlijskom carstvu srbski narod bio ugrožen od islamizacije i arnaućenja.
Pokretač te borbe je bila svest da srbski narod ima pravo (a i mora da bi opstao i kao istorijski subjekt) da obnovi svoju nacionalnu državu, na svim prostorima gde to istorijski i etnički niko pobiti ne može, kao jedini garant njegovog duhovnog ali i biološkog opstanka. Ono što je karakteristično za borbu Srba Banata, Srema, Bačke i Baranje za stvaranje autonomne jedinice je forma te borbe koja je bila više skoncentrisana na borbu kulturološkog tipa (mada nije bila imuna od velikih narodnih ustanaka), a prilagođena uslovima koji su diktirani prirodom državno-pravnog sistema multincionalne Austro-Ugarske carevine, i uopšteno civilizacijskim karakteristikama zapadnjačke civilizacije. Dakle samo po formi borbe, a ne suštini, Srbi sa prostora Vojvodine su se razlikovali i bili specifični u odnosu na ostali deo srbskog nacionalnog korpusa. Svim Srbima, ma gde da su bili, zajednička je bila težnja, a to je suština svih srbskih pokreta tokom XIX veka ali i ranije, koja je išla ka ujedinjenju srbskog nacionalnog bića i obnovi jedinstvene srpske države.
Ideja Vojvodine kao garant očuvanja nacionalne svesti
Nećemo pogrešiti (ili nećemo bar mnogo pogrešiti) ako kažemo da je Srbska Vojvodina postojala više kao ideja nego realnost (sem u periodu 1849.-60. kada je postojalo „Vojvodstvo Srbija i Tamiški Banat“, koje nije ni izbliza bilo realizacija autentičnih srbskih nacionalnih zahteva), koja je trebala da zaokruži srbski nacionalni prostor u okviru Habzburške monarhije, a kojoj je krajnji cilj bio priključenje Srbiji. To se vidi u svim previranjima tokom druge polovine XIX veka kada su srbski politički prvaci u Vojvodini, često razočarani statusom i tretmanom u okviru Ugarske, ostvarenje svojih nacionalnih ciljeva pre videli u mogućnosti da ojačana Srbije proširi svoj državni prostor na sever, nego u mogućnosti da svoja nacionalna prava ostvare u Ugarskom delu dvojne monarhije.                               
Upravo zbog toga možemo konstatovati da je borba za srbsko vojvodstvo često više proisticala iz želje prvenstveno da se sačuva nacionalna svest nego iz nade i vere da se mogu ostvariti srbska prava u okviru Austro-Ugarske. O nepoštovanju tih prava od strane Beča, Mađara i Hrvata Srbi su za vreme svoje borbe nakupili dovoljno dokaza i gorkih iskustava tako da im je jedina nada bilo priključenje Srbiji kada se za to steknu povoljni uslovi. Oni su se stekli posle prvog svetskog rata koji je između ostalog rezultirao i raspadom Habzburške monarhije te su poslanici Velike narodne skupštine u Novom Sadu 25.11.1918. i zvanično proglasili prisjedinjenje Vojvodine Kraljevini Srbiji.
Otuda je prisjedinjenjem Srbiji pitanje autonomije Srba na nekadašnjim prostorima Južne Ugarske (iako je nekoliko dana posle Velike Narodne Skupštine u Novom Sada stvoreno Kraljevstvo Srba Hrvata i Slovenaca) bilo zatvoreno. Ideja, koja je bila plod inspiracije proistekle iz isključivo srpske nacionalne, istorijske i duhovne svesti našla je svoje ostvarenje i svoj smisao u priključenju matici te se u srbskim krugovima smatralo da je ona stavljena ad akta, jer su razlozi za njeno postojanje nestali.
Antisrbska suština autonomije Vojvodine
No nisu tako mislili krugovi u poraženim delovima Austro-Ugarske monarhije, a naročito krugovi u Zagrebu koji su stalnim prozivanjem „centralističkog“ Beograda pokušali da bace seme razdora između Vojvođanskih i Srba u drugim delovima Srbije, te da, kad god je to moguće, destabilizuju Srbiju. Isto tako svi spoljni faktori koji su hteli da oslabe Srbiju aktivirali su ideju o autonomiji tumačeći je krivo i u cilju konfrontacije, a verovatno i konačnog odvajanja ovog dela Srbije od matice. Dakle potpuno suprotno od onoga što ideja u autentičnom smislu znači – homogenost i prisjedinjenje ovih prostora Srbiji.
Takve pokušaje vidimo još u vreme Kraljevine Jugoslavije ali su oni značajno počeli da se ostvaruju u vreme Titove brionske monarhije. Tada je započet proces koji je kulminirao ustavom iz 1974. po kom je Vojvodina dobila gotovo sve atribute države, čime je neprirodno odvojena od Srbije protivno volji većinskog srbskog naroda. Vojvođanska birokratija, protivno volji većinskog srbskog naroda, tada se potpuno priključila frontu unutar Jugoslavije koji je radio na slabljenju Srbije zajedno sa centrima u Zagrebu, Ljubljani, ali i Sarajevu i Prištini. Sve sa ciljem održanja stanja u Jugoslaviji u kom je Srbija slaba, te nemoćna da promeni za nju nepovoljan evroatlantski geopolitički kurs.
Taj proces je, sa prekidom tokom devedesetih, nastavljen posle dolaska DOS-a na vlast, a kulminirao je poslednje četiri godine kada u Vojvodina vlada autonomaško krilo DS-a udruženo sa malim, ali ekstremnim autonomaškim strankama. Poslednjih nekoliko godina su najdrastičniji primer nedomaćinskog vladanja Vojvodinom koji za rezultat imaju najdrastičnije osiromašenje njenih građana uz potpunu devastaciju privrede, uništenje poljoprivrede i porast nezaposlenosti koji je veći nego u centralnoj Srbiji.
Istovremeno rad na konstituisanju Vojvodine kao federalne jedinice (možemo reći države) je intenziviran donošenjem protivustavnog statuta koji je trebao da u ovom teškim i turbulentnim vremenima borbe za Kosovo i Metohiju dodatno destabilizuje Srbiju a pokrajini prokrči put ka konačnom zaokruživanju njene državnosti. Vojvođanska birokratija je posao gotovo dovela do kraja kada se oglasio ustavni sud i osporio više nego očigledno protiv-ustavne odredbe statuta Vojvodine. Time je proces izgrađivanja anti-srpske autonomije severne srpske pokrajine zaustavljen. Nadamo se ne samo za trenutak već definitivo, iako postoje jaki centri moći u svetu koji će nastaviti da guraju ovaj projekat, kao što su ga i do sada inspirisali i favorizovali.
No država Srbija mora istrajati na odbrani svog teritorijalnog integriteta u svojoj severnoj pokrajini. Time brani svoju celokupnu celovitost i nedozvoljava otvaranje novih žarišta koja bi sigurno bila pokrenuta ukoliko bi se popustilo pritiscima svih vrsta autonomaša udruženih sa zapadnim centrima moći koji žele dodatno slabljenje Srbije. Autonomija Vojvodine, ukoliko je potrebna, je unutrašnja stvar Srbije i njen oblik proističe iz procene države koliko ona doprinosi sveopštoj sigurnosti i razvoju Srbije kao celine.
Eventualna takva autonomija bi bila u skladu sa njenim izvornim motivima koji su inspirisali Srbe da u okviru Habzburšlke monarhije povedu borbu za ostvarenje svojih legitimnih nacionalnih prava. Sve ostalo što nam je servirano o suštini i svrsi autonomije Vojvodine tokom druge polovine XX veka, a naročito poslednjih nekoliko godina, je istorijska laž kojoj je cilj da se Srbija presudno oslabi te da dugoročno u budućnosti ne bude relevantan faktor na Balkanu sa kojim u raznim geopolitičkim nadmudrivanjima svi moraju računati.